рд╕ीрдзे рдоुрдЦ्рдп рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░ рдЬाрдПं

MarsBy social worker Vanita Kasani Punjab: ЁЯежЁЯМ╣ЁЯЩПЁЯЩПЁЯМ╣ЁЯежThe fourth planet from the sunRead in another languagedownloadTake careEditMars is the fourth planet in the solar system from the Sun. Come to the bottom of it

рдоंрдЧрд▓ рдЧृрд╣ рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдоें рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдЪौрдеा рдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рддрд▓ рдХी рдЖрднा рд░рдХ्рддिрдо рд╣ै, рдЬिрд╕ рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдЗрд╕े "рд▓ाрд▓ рдЧ्рд░рд╣" рдХे рдиाрдо рд╕े рднी рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХे рдЧ्рд░рд╣ рджो рддрд░рд╣ рдХे рд╣ोрддे рд╣ैं - "рд╕्рдерд▓ीрдп рдЧ्рд░рд╣" рдЬिрдирдХा рддрд▓ рдЖрднाрд╕ीрдп рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ "рдЧैрд╕ीрдп рдЧ्рд░рд╣" рдЬो рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЧैрд╕ рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ैं। рдкृрде्рд╡ी рдХी рддрд░рд╣, рдоंрдЧрд▓ рднी рдПрдХ рд╕्рдерд▓ीрдп рдзрд░ाрддрд▓ рд╡ाрд▓ा рдЧ्рд░рд╣ рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рд╡िрд░рд▓ рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╕рддрд╣ рджेрдЦрдиे рдкрд░ рдЪंрдж्рд░рдоा рдХे рдЧрд░्рдд рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦिрдпों, рдШाрдЯिрдпों, рд░ेрдЧिрд╕्рддाрди рдФрд░ рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдлीрд▓ी рдЪोрдЯिрдпों рдХी рдпाрдж рджिрд▓ाрддी рд╣ै। рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХा рд╕рдмрд╕े рдЕрдзिрдХ рдКँрдЪा рдкрд░्рд╡рдд, рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕ рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рд╣ी рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рд╕ाрде рд╣ी рд╡िрд╢ाрд▓рддрдо рдХैрди्рдпрди рд╡ैрд▓ेрд╕ рдоैрд░ीрдиेрд░िрд╕ рднी рдпрд╣ीं рдкрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ै। рдЕрдкрдиी рднौрдЧोрд▓िрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдоंрдЧрд▓ рдХा рдШूрд░्рдгрди рдХाрд▓ рдФрд░ рдоौрд╕рдоी рдЪрдХ्рд░ рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕рдоाрди рд╣ैं। рдЗрд╕ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдЬीрд╡рди рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдХो рд╣рдоेрд╢ा рд╕े рдкрд░िрдХрд▓्рдкिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓  
The planet Mars
рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рдЖंрдХрдб़ो рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХंрдк्рдпूрдЯрд░-рдЬрдиिрдд рддрд╕्рд╡ीрд░
рдЙрдкрдиाрдо
рд╡िрд╢ेрд╖рдгрд╕्рдерд▓ीрдп рдЧ्рд░рд╣
рдХрдХ्рд╖ीрдп рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ[1][2]
рдпुрдЧ J2000
рдЙрдкрд╕ौрд░реирек,репреи,режреп,рейрежреж рдХि॰рдоी॰
(рез.ремремрелреоремрез рдЦ॰рдЗ॰)
рдЕрдкрд╕ौрд░реиреж,ремрем,ремреп,режрежреж рдХि॰рдоी॰
(рез.рейреорезрекрепрен рдЦ॰рдЗ॰)
рдЕрд░्рдз рдоुрдЦ्рдп рдЕрдХ्рд╖реиреи,ренреп,рейреп,резрежреж рдХि॰рдоी॰
(рез.релреирейремренреп рдЦ॰рдЗ॰)
рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддाреж.режрепрейрейрезрел
рдкрд░िрдХ्рд░рдордг рдХाрд▓ремреорем.репренрез рджिрди
рез.реореорежрео рдЬूрд▓ीрдпрди рд╡рд░्рд╖
ремремрео.релрепрепрез рдоंрдЧрд▓ рд╕ौрд░ рджिрд╡рд╕[3]
рд╕ंрдпुрддि рдХाрд▓ренренреп.репрем рджिрди
реи.резрейрел рдЬूрд▓ीрдпрди рд╡рд░्рд╖
рдФрд╕рдд рдкрд░िрдХ्рд░рдордг рдЧрддिреирек.режренрен рдХि॰рдоी॰/рд╕े॰
рдФрд╕рдд рдЕрдиिрдпрдоिрддрддाрезреп.рейрелремрек°
рдЭुрдХाрд╡рез.реорелреж° рдХ्рд░ाрди्рддिрд╡ृрдд्рддрд╕े
рел.ремрел° рд╕ूрд░्рдпрдХी рднूрдордз्рдпрд░ेрдЦा рд╕े
рез.ремрен° рдЕрд╡िрдХाрд░ी рд╕рддрд╣ рд╕े[4]
рдЖрд░ोрд╣ी рддाрдЦ рдХा рд░ेрдЦांрд╢рекреп.релремреи°
рдЙрдкрдорди्рдж рдХोрдгांрдХреиреорем.релрейрен°
рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣реи
рднौрддिрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ
рд╡िрд╖ुрд╡рддीрдп рдд्рд░िрдЬ्рдпाрей,рейрепрем.реи ± реж.рез рдХि॰рдоी॰[5]
реж.релрейрей рдкृрде्рд╡िрдпां
рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдд्рд░िрдЬ्рдпाрей,рейренрем.реи ± реж.рез рдХि॰рдоी॰
реж.релрейрез рдкृрде्рд╡िрдпां
рд╕рдкाрдЯрддाреж.режрежрелреореп ± реж.режрежрежрезрел
рддрд▓-рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓резрек,рекрен,репрео,релрежреж рдХि॰рдоी॰реи
реж.реиреорек рдкृрде्рд╡िрдпां
рдЖрдпрддрдирез.ремрейрезрео×резрежрезрез ;рдХि॰рдоी॰рей
реж.резрелрез рдкृрде्рд╡िрдпां
рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрдирем.рекрезреорел×резрежреирей рдХि.рдЧ्рд░ा.
реж.резрежрен рдкृрде्рд╡िрдпां
рдоाрдз्рдп рдШрдирдд्рд╡рей.репрейрейрел ± реж.режрежрежрек рдЧ्рд░ाрдо/рд╕े.рдоी.рей
рд╡िрд╖ुрд╡рддीрдп рд╕рддрд╣ рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдгрей.ренрезрез рдоीрдЯрд░/рд╕ेрдХрдг्рдбреи
реж.рейренрем рдЧ्рд░ाрдо
рдкрд▓ाрдпрди рд╡ेрдЧрел.режреирен рдХि॰рдоी॰/рд╕ेрдХрдг्рдб
рдиाрдХ्рд╖рдд्рд░ рдШूрд░्рдгрди
рдХाрд▓
рез.режреирелрепрелрен рджिрди
реирек.ремреиреиреп рдШрди्рдЯे
рд╡िрд╖ुрд╡рддीрдп рдШूрд░्рдгрди рд╡ेрдЧреоремрео.реиреи рдХि॰рдоी॰/рдШंрдЯा
(реирекрез.резрен рдоी./рд╕ेрдХрдг्рдб)
рдЕрдХ्рд╖ीрдп рдирдордиреирел.резреп°
рдЙрдд्рддрд░ी рдз्рд░ुрд╡ рджाрдпां рдЕрдзिрд░ोрд╣рдгрейрезрен.ремреорезрекрей°
реирез рдШंрдЯा резреж рдоीрдирдЯрекрек рд╕ेрдХрдг्рдб
рдЙрдд्рддрд░ी рдз्рд░ुрд╡рдЕрд╡рдирдордирелреи.реореорем релреж°
рдЕрд▓्рдмेрдбोреж.реирел (Bond)
реж.резренреж (geom.)
рд╕рддрд╣ рдХा рддाрдкрдоाрди
   рдХैрд▓्рд╡िрди
   рд╕ेрд▓्рд╕िрдпрд╕
рди्рдпूрдирдоाрдз्рдпрдЕрдзि
резреорем рдХे.реирезреж рдХे.реирепрей рдХे.
−реорен°рд╕े.−ремрей°рд╕े.реиреж°рд╕े.
рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдХांрддिрдоाрди+рез.рем рд╕े -рей.рей
рдХोрдгीрдп рд╡्рдпाрд╕рей.рел" — реирел.рез"
рд╡ाрдпु-рдоंрдбрд▓
рд╕рддрд╣ рдкрд░ рджाрдмреж.ремрейрем (реж.рек–реж.реорен)рдХिрд▓ो рдкाрд╕्рдХрд▓
рд╕ंрдШрдЯрди
(рдоोрд▓рднिрди्рди)
репрел.рейреи%рдХाрд░्рдмрди рдбाрдИрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
реи.рен%рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди
рез.рем%рдСрд░्рдЧрди
реж.резрей%рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди
реж.режрео%рдХाрд░्рдмрди рдоोрдиोрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
реирезреж рдкीрдкीрдПрдордЬрд▓ рд╡ाрд╖्рдк
резрежреж рдкीрдкीрдПрдордиाрдЗрдЯ्рд░िрдХ рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб
резрел рдкीрдкीрдПрдордЖрдгрд╡िрдХ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди
реи.рел рдкीрдкीрдПрдордиिрдпॉрди
реорелреж рдкीрдкीрдмीрднाрд░ी рдЬрд▓
рейрежреж рдкीрдкीрдмीрдХ्рд░ेрдк्рдЯोंрди
резрейреж рдкीрдкीрдмीрдлोрд░्рдоेрд▓्рдбेрд╣ाрдИрдб
реореж рдкीрдкीрдмीрдЬ़ेрдиाрди
рейреж рдкीрдкीрдмीрдУрдЬोрди
резрео рдкीрдкीрдмीрд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдкрд░ाрдХ्рд╕ाрдИрдб
резреж рдкीрдкीрдмीрдоीрдеेрди

1965 рдоें рдоेрд░िрдирд░ рек рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдкрд╣рд▓ी рдоंрдЧрд▓ рдЙрдбाрди рд╕े рдкрд╣рд▓े рддрдХ рдпрд╣ рдоाрдиा рдЬाрддा рдеा рдХि рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рддрд░рд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеा рдоें рдЬрд▓ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдпрд╣ рд╣рд▓्рдХे рдФрд░ рдЧрд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХे рдзрдм्рдмों рдХी рдЖрд╡рд░्рддिрдХ рд╕ूрдЪрдиाрдУं рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рдеा рд╡िрд╢ेрд╖ рддौрд░ рдкрд░, рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ों, рдЬो рд▓ंрдмे рд╣ोрдиे рдкрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рдФрд░ рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкों рдХी рддрд░рд╣ рджिрдЦрддे рд╣ैं, рдХाрд▓े striations рдХी рд╡्рдпाрдЦ्рдпा рдХुрдЫ рдк्рд░ेрдХ्рд╖рдХों рдж्рд╡ाрд░ा рдкाрдиी рдХी рд╕िंрдЪाрдИ рдирд╣рд░ों рдХे рд░ूрдк рдоें рдХी рдЧрдпी рд╣ै। рдЗрди् рд╕ीрдзी рд░ेрдЦाрдУं рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдмाрдж рдоें рд╕िрдж्рдз рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпी рдФрд░ рдпे рдоाрдиा рдЧрдпा рдХि рдпे рд░ेрдЦाрдпें рдоाрдд्рд░ рдк्рд░рдХाрд╢ीрдп рдн्рд░рдо рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдХुрдЫ рдФрд░ рдирд╣ीं рд╣ैं। рдлिрд░ рднी, рд╕ौрд░ рдоंрдбрд▓ рдХे рд╕рднी рдЧ्рд░рд╣ों рдоें рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдоंрдЧрд▓ рдХो рдЬीрд╡рди рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХा рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡िрдХрд▓्рдк рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।


рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рддीрди рдХाрд░्рдпрд╢ीрд▓ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдоाрд░्рд╕ рдУрдбिрд╕ी, рдоाрд░्рд╕ рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рдФрд░ рдЯोрд╣ी рдоाрд░्рд╕ рдУрд░्рдмिрдЯрд░ рд╣ै, рдпрд╣ рд╕ौрд░ рдоंрдбрд▓ рдоें рдкृрде्рд╡ी рдХो рдЫोрдб़рдХрд░ рдХिрд╕ी рднी рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рд╣ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рджो рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд░ोрд╡рд░्рд╕ (рд╕्рдкिрд░िрдЯ рдФрд░् рдУрдк्рд░ुрдЪ्рдпुрдиिрдЯी), рд▓ैंрдбрд░ рдл़ीрдиिрдХ्рд╕, рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдХрдИ рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд░ोрд╡рд░्рд╕ рдФрд░ рд▓ैंрдбрд░ рд╣ैं рдЬो рдпा рддो рдЕрд╕рдлрд▓ рд╣ो рдЧрдпे рд╣ैं рдпा рдЙрдирдХा рдЕрднिрдпाрди рдкूрд░ा рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЗрдирдХे рдпा рдЗрдирдХे рдкूрд░्рд╡рд╡рд░्рддी рдЕрднिрдпाрдиो рдж्рд╡ाрд░ा рдЬुрдЯाрдпे рдЧрдпे рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╕рдмूрдд рдЗрд╕ рдУрд░ рдЗंрдЧिрдд рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдХрднी рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдмрдбे़ рдкैрдоाрдиे рдкрд░ рдкाрдиी рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдеी рд╕ाрде рд╣ी рдЗрди्рд╣ोрдиे рдпे рд╕ंрдХेрдд рднी рджिрдпे рд╣ैं рдХि рд╣ाрд▓ рдХे рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЫोрдЯे рдЧрд░्рдо рдкाрдиी рдХे рдлрд╡्рд╡ाрд░े рдпрд╣ाँ рдлूрдЯे рд╣ैं। рдиाрд╕ा рдХे рдоाрд░्рд╕ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╕рд░्рд╡ेрдпрд░ рдХी рдЦोрдЬों рдж्рд╡ाрд░ा рдЗрд╕ рдмाрдд рдХे рдк्рд░рдоाрдг рдоिрд▓े рд╣ैं рдХि рджрдХ्рд╖िрдгी рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдлीрд▓ी рдЪोрдЯिрдпाँ рдШрдЯ рд░рд╣ी рд╣ैं। рдиाрд╕ा рдиे реирежреиреж рдоें рдоें рдкрд░рд╕ेрд╡рд░ेंрд╕ рд░ोрд╡рд░ рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рднेрдЬा рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рд╕ाрде рдЗрдирд╕ाрдЗрдЯ рд▓рдШु рд╡ाрдпूрд╡िрдоाрди рдХी рдк्рд░рдердо рдкрд░рдЧ्рд░рд╣ी рдЙрдб़ाрди рдХे рд▓िрдП рддрдд्рдкрд░ рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рд╢ुрд░ुрдЖрддी реирежреирез рдоें рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдХे рджो рдЪрди्рдж्рд░рдоा, рдлो़рдмोрд╕ рдФрд░ рдбिрдоोрдЬ़ рд╣ैं, рдЬो рдЫोрдЯे рдФрд░ рдЕрдиिрдпрдоिрдд рдЖрдХाрд░ рдХे рд╣ैं। рдРрд╕ा рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ 5261 рдпूрд░ेрдХा рдХे рд╕рдоाрди, рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЧुрд░ुрдд्рд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ाँ рдлंрд╕ рдЧрдпे рд╣ोंрдЧे। рдоंрдЧрд▓ рдХो рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдиंрдЧी рдЖँрдЦों рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдЖрднाрд╕ी рдкрд░िрдоाрдг -2.9 рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣् рдЪрдордХ рд╕िрд░्рдл рд╢ुрдХ्рд░, рдЪрди्рдж्рд░рдоा рдФрд░ рд╕ूрд░्рдп рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдкाрд░ рдХी рдЬा рд╕рдХрддी рд╣ै, рдпрдж्рдпрдкि рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╕рдордп рдмृрд╣рд╕्рдкрддि, рдоंрдЧрд▓ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдиंрдЧी рдЖँрдЦों рдХो рдЕрдзिрдХ рдЙрдЬ्рдЬрд╡рд▓ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।

рднौрддिрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПंрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдкृрде्рд╡ी рдХी рдоंрдЧрд▓ рд╕े рддुрд▓рдиा
рдоंрдЧрд▓-рдЪрд▓рдЪिрдд्рд░ (00:40)

рдоंрдЧрд▓, рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╡्рдпाрд╕ рдХा рд▓рдЧрднрдЧ рдЖрдзा рд╣ै। рдпрд╣ рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдХрдо рдШрдиा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рдкाрд╕ рдкृрде्рд╡ी рдХा резрел % рдЖрдпрддрди рдФрд░ резрез % рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рд╕рддрд╣ी рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓, рдкृрде्рд╡ी рдХी рдХुрд▓ рд╢ुрд╖्рдХ рднूрдоि рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдеोрдб़ा рд╕ा рдХрдо рд╣ै।[6] рд╣ाрд▓ांрдХि рдоंрдЧрд▓, рдмुрдз рд╕े рдмрдб़ा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рднाрд░ी рд╣ै рдкрд░ рдмुрдз рдХी рд╕рдШрдирддा рдЬ्рдпाрджा рд╣ै। рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рджोрдиों рдЧ्рд░рд╣ों рдХा рд╕рддрд╣ी рдЧुрд░ुрдд्рд╡ीрдп рдЦिंрдЪाрд╡ рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рд╕рдоाрди рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рдХा рд▓ाрд▓- рдиाрд░ंрдЧी рд░ंрдЧ рд▓ौрд╣ рдЖрдХ्рд╕ाрдЗрдб (рдлेрд░िрдХ рдЖрдХ्рд╕ाрдЗрдб) рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै, рдЬिрд╕े рд╕ाрдоाрди्рдпрддः рд╣ैрдоेрдЯाрдИрдЯ рдпा рдЬंрдЧ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।[7] рдпрд╣ рдмрдЯрд░рд╕्рдХॉрдЪ рднी рджिрдЦ рд╕рдХрддा рд╣ै,[8] рддрдеा рдЕрди्рдп рдЖрдо рд╕рддрд╣ рд░ंрдЧ, рднूрд░ा, рд╕ुрдирд╣рд░ा рдФрд░ рд╣рд░े рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ै рдЬो рдХि рдЦрдиिрдЬों рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрддा рд╣ै।[8]

BAL Vnita mahila ashram

рднूрд╡िрдЬ्рдЮाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдПрдХ рд╕्рдерд▓ीрдп рдЧ्рд░рд╣ рд╣ै рдЬो рд╕िрд▓िрдХॉрди рдФрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдпुрдХ्рдд рдЦрдиिрдЬрдзाрддु рдФрд░ рдЕрди्рдп рддрдд्рд╡ों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै рдЬो рдЖрдо рддौрд░ рдкрд░ рдЙрдкрд░ी рдЪрдЯ्рдЯाрди рдмрдиाрддे рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рдоुрдЦ्рдпрддः рдеोрд▓ेрдИрдЯिрдХ рдмेрд╕ाрд▓्рдЯ рдХी рдмрдиी рд╣ै,[9] рд╣ाрд▓ांрдХि рдпрд╣ рд╣िрд╕्рд╕े рдк्рд░ाрд░ूрдкिрдХ рдмेрд╕ाрд▓्рдЯ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╕िрд▓िрдХा-рд╕ंрдкрди्рди рд╣ैं рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдоौрдЬूрдж рдПрди्рдбेрд╕िрдЯीрдХ рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдпा рд╕िрд▓िрдХा рдЧ्рд▓ाрд╕ рдХे рд╕рдоाрди рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ै। рдиिрдо्рди рдПрд▓्рдмिрдбो рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдк्рд▓ेрдЬिрдУрдХ्рд▓ेрд╕ рд╕्рдлрддीрдп рдХा рд╕ांрдж्рд░рдг рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ै, рдЙрдд्рддрд░ी рдиिрдо्рди рдПрд▓्рдмिрдбो рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рд╕ाрде рдкрд░рддрджाрд░ рд╕िрд▓िрдХेрдЯ рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕िрд▓िрдХॉрди рдЧ्рд▓ाрд╕, рд╕ाрдоाрди्рдп рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рд╕ांрдж्рд░рдг рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддे рд╣ै। рджрдХ्рд╖िрдгी рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоि рдХे рд╣िрд╕्рд╕े рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдпोрдЧ्рдп рдоाрдд्рд░ा рдоें рдЙрдЪ्рдЪ- рдХैрд▓्рд╢िрдпрдо рдкाрдпрд░ोрдХ्рд╕िрди рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ै। рд╣ेрдоेрдЯाрдИрдЯ рдФрд░ рдУрд▓ीрд╡िрди рдХी рд╕्рдеाрдиीрдпрдХृрдд рд╕ांрдж्рд░рддा рднी рдкाрдпी рдЧрдИ рд╣ै।[10] рдЕрдзिрдХрддрд░ рд╕рддрд╣ рд▓ौрд╣ рдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдзूрд▓ рдХे рдмाрд░ीрдХ рдХрдгों рдж्рд╡ाрд░ा рдЧрд╣рд░ाрдИ рддрдХ рдвंрдХी рд╣ुрдИ рд╣ै।[11][12]

рдкृрде्рд╡ी рдХी рддрд░рд╣, рдпрд╣ рдЧ्рд░рд╣ рднी рднिрди्рдирддा (planetary differentiation) рд╕े рдЧुрдЬрд░ा рд╣ै, рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕рдШрдирддा рдоें, рдзाрддु рдХोрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░, рдХрдо рдШрдиे рдкрджाрд░्рдеों рдж्рд╡ाрд░ा рд▓рджा рд░рд╣рддा рд╣ै।[13] рдЧ्рд░рд╣ рдХे рднीрддрд░ рдХे рдоौрдЬूрджा рдоॉрдбрд▓, рд▓рдЧрднрдЧ резренрепрек ± ремрел рдХि॰рдоी॰ рдд्рд░िрдЬ्рдпा рдоें рдПрдХ рдХोрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рджрд░्рд╢ाрддें рд╣ै, рдЬो рдоुрдЦ्рдп рд░ूрдк рд╕े рд▓ौрд╣ рдФрд░ резрем-резрен % рд╕рд▓्рдлрд░ рдпुрдХ्рдд рдиिрдХрд▓ рд╕े рдмрдиा рд╣ै।[14] рдпрд╣ рд▓ौрд╣ рд╕рд▓्рдлाрдЗрдб рдХोрд░ рдЖंрд╢िрдХ рд░ूрдк рд╕े рддрд░рд▓ рдкрджाрд░्рде рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд╣рд▓्рдХे рддрдд्рд╡ों рдХा рд╕ांрдж्рд░рдг рдкृрде्рд╡ी рдХे рдХोрд░ рдкрд░ рдоौрдЬूрдж рддрдд्рд╡ों рд╕े рджुрдЧुрдиा рд╣ै। рдХोрд░ рдПрдХ рд╕िрд▓िрдХेрдЯ рдоेंрдЯрд▓ рд╕े рдШिрд░ा рд╣ुрдЖ рд╣ै рдЬिрд╕рдиे рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдХрдИ рд╡िрд╡рд░्рддрдиिрдХ рдФрд░ рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦीрдп рдЖрдХृрддिрдпों рдХो рд░рдЪा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрдм рдиिрд╖्рдХ्рд░िрдп рд╣ो рдЧрдпा рд▓рдЧрддा рд╣ै। рд╕िрд▓िрдХॉрди рдФрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा, рдоंрдЧрд▓ рдХी рдкрд░्рдкрдЯी рдоें рдмрд╣ुрддाрдпрдд рдоें рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рддрдд्рд╡ рд▓ोрд╣ा, рдоैрдЧ्рдиेрд╢िрдпрдо, рдПрд▓्рдпुрдоिрдиिрдпрдо, рдХैрд▓्рд╕िрдпрдо рдФрд░ рдкोрдЯेрд╢िрдпрдо рд╣ै। резреирел рдХि॰рдоी॰ рдХी рдЕрдзिрдХрддрдо рдоोрдЯाрдИ рдХे рд╕ाрде, рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд░्рдкрдЯी рдХी рдФрд╕рдд рдоोрдЯाрдИ рд▓рдЧрднрдЧ релреж рдХि॰рдоी॰ рд╣ै।[15] рджोрдиों рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдЖрдХाрд░ рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖, рдкृрде्рд╡ी рдкрд░्рдкрдЯी рдХा рдФрд╕рдд рекреж рдХि॰рдоी॰ рд╣ै, рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдкрд░्рдкрдЯी рдХी рдоोрдЯाрдИ рдХा рдХेрд╡рд▓ рдПрдХ рддिрд╣ाрдИ рд╣ै।

рдпрдж्рдпрдкि рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рд╡рд░्рддрдоाрди рдвांрдЪाрдЧрдд рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рдЪुंрдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдХोрдИ рд╕рдмूрдд рдирд╣ीं рд╣ै,[16] рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ै рдХि рдЧ्рд░рд╣ рдХे рднूрдкрдЯрд▓ рдХे рдХुрдЫ рд╣िрд╕्рд╕े рдЪुрдо्рдмрдХिрдд рдХिрдпे рдЧрдП рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рдж्рд╡िрдз्рд░ुрд╡ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХा рдпрд╣ рдХ्рд░рдоिрдХ рдз्рд░ुрд╡ीрдХрд░рдг рдЙрд▓рдЯाрд╡ рдЕрддीрдд рдоें рдкाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЪुंрдмрдХीрдпрдХृрдд рдЕрддिрд╕ंрд╡ेрджрдирд╢ीрд▓ рдЦрдиिрдЬों рдХे рдЧुрдг, рдХाрдлी рд╣рдж рддрдХ рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕рдоुрдж्рд░ рддрд▓ рдкрд░ рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдХ्рд░рдоिрдХ рдкрдЯ्рдЯिрдпों рдХे рд╕рдоाрди рд╣ै। рдПрдХ рд╕िрдж्рдзांрдд, резрепрепреп рдоें рдк्рд░рдХाрд╢िрдд рд╣ुрдЖ рдФрд░ рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ реирежрежрел рдоें рдлिрд░ рд╕े рдЬांрдЪा рдЧрдпा (рдоाрд░्рд╕ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╕рд░्рд╡ेрдпрд░ рдХी рдорджрдж рдХे рд╕ाрде), рд╡рд╣ рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдкрдЯ्рдЯिрдпां рдЪाрд░ рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ों рдкрд╣рд▓े рдХे рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдк्рд▓ेрдЯ рд╡िрд╡рд░्рддрдиिрдХी рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ै, рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдЧ्рд░рд╣ीрдп рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рддंрдд्рд░ рдиे рдХाрд░्рдп рдХрд░рдиा рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕ рдЧ्рд░рд╣ рдХा рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоुрд░рдЭा рдЧрдпा।[17]

рд╕ौрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рджौрд░ाрди, рдоंрдЧрд▓ рдХी рд░рдЪрдиा рдПрдХ рдк्рд░рд╕ंрднाрд╡्рдп рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ुрдИ рдеी। рд╕ौрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдоें рдЕрдкрдиी рд╕्рдеिрддि рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдИ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПं рд╣ै। рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдиिрдо्рди рдХ्рд╡рдердиांрдХ рдмिрди्рджुрдУं рдХे рд╕ाрде рдХे рддрдд्рд╡, рдЬैрд╕े рдХ्рд▓ोрд░ीрди, рдлाрд╕्рдлोрд░рд╕ рдФрд░ рд╕рд▓्рдлрд░, рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдкृрде्рд╡ी рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЕрдзिрдХ рдЖрдо рд╣ैं; рдпрд╣ рддрдд्рд╡ рд╕ंрднाрд╡्рдпрддрдпा рдирд╡ीрдХृрдд рддाрд░ों рдХी рдЙрд░्рдЬाрдпुрдХ्рдд рд╕ौрд░ рд╡ाрдпु рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ूрд░्рдп рдХे рдирдЬрджीрдХी рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рд╣рдЯा рджिрдП рдЧрдП рдеे।[18]

рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдЧрдарди рдХे рдмाрдж, рд╕рднी рддрдеाрдХрдеिрдд ' 'рдЖрджि рднीрд╖рдг рдмрдордмाрд░ी' ' (LHB) рдХे рдЕрдзीрди рд░рд╣े рдеे। рдоंрдЧрд▓ рдХी рд▓рдЧрднрдЧ ремреж% рд╕рддрд╣ рдЙрд╕ рдпुрдЧ рд╕े рдЖрдШाрддों рдХा рдПрдХ рд░िрдХाрд░्рдб рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै,[19][20][21] рдЬрдмрдХि рд╢ेрд╖ рд╕рддрд╣ рдХा рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рд╣िрд╕्рд╕ा рд╢ाрдпрдж рдЙрди рдШрдЯрдиाрдУं рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдмрдиी рдЕрдд्рдпाрдШाрдд рдШाрдЯिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдиीрдЪे рдХрд░ рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдоें рдПрдХ рднाрд░ी рд╕ंрдШाрдд рдШाрдЯी рдХा рдк्рд░рдоाрдг рд╣ै, рдЬो резреж,ремрежреж рдХि॰рдоी॰ рдЧुрдгा рео,релрежреж рдХि॰рдоी॰ рдоें рдлैрд▓ी, рдпा рдХрд░ीрдмрди рдЪंрдж्рд░рдоा рдХी рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡—рдРрдЯрдХेрди рдШाрдЯी рд╕े рдЪाрд░ рдЧुрдиा рдмрдб़ी, рдЕрдм рддрдХ рдХी рдЦोрдЬी рдЧрдИ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╕ंрдШाрдд рдШाрдЯी рд╣ै।[22][23] рдпрд╣ рд╕िрдж्рдзांрдд рд╕ुрдЭाрд╡ рджेрддा рд╣ै рдХि рд▓рдЧрднрдЧ рдЪाрд░ рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдк्рд▓ूрдЯो рдЖрдХाрд░ рдХे рдкिंрдб рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрд░ा рдЧрдпा рдеा। рдпрд╣ рдШрдЯрдиा, рдоंрдЧрд▓ рдХा рдЕрд░्рдзрдЧोрд▓ाрд░्рдз рд╡िрд░ोрдзाрднाрд╕, рдХा рдХाрд░рдг рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै, рдЬिрд╕рдиे рд╕рдкाрдЯ рдмोрд░ेрд▓िрд╕ рдШाрдЯी рд░рдЪी рдЬो рдХि рдЧ्рд░рд╣ рдХा рекреж% рд╣िрд╕्рд╕ा рд╕рдоाрд╡िрд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै।[24][25]

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХो рдХрдИ рдЕрд╡рдзिрдпों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рддीрди рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдЕрд╡рдзिрдпां рд╣ैं:[26][27]

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдпрд╣ рдЪрдЯ्рдЯाрди рдоाрд░्рд╕ рд╕ाрдЗंрд╕ рд▓ेрдмोрд░ेрдЯрд░ी рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиा рдиीрд▓ा-рднूрд░ा рдЖंрддрд░िрдХ рдвांрдЪा рдЙрдЬाрдЧрд░ рдХрд░рддा рд╣ुрдЖI[28]
  • рдиोрдПрдЪिрдпрди рдХाрд▓ (рдиोрдПрдЪिрд╕ рдЯेрд░ा рдкрд░ рд╕े рдиाрдоिрдд), рдЖрдЬ рд╕े рек.рел рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рей.рел рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдХी рдПрдХ рдЕрд╡рдзि рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рджрд░рдо्рдпाрди рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╕рдмрд╕े рдкुрд░ाрдиे рдоौрдЬूрджा рд╕рддрд╣ों рдХा рдЧрдарди рд╣ुрдЖ рдеा। рдиोрдПрдЪिрдпрди рдЖрдпु рдХी рд╕рддрд╣ें рдХрдИ рдмрдб़े рд╕ंрдШाрдд рдХ्рд░ेрдЯрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рджिрдП рдЬрдЦ्рдоों рд╕े рджाрдЧрджाрд░ рд╣ै। рдерд░्рд╕िрд╕ рдЙрднाрд░, рдПрдХ рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦीрдп рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоि рд╣ै, рдЬो рддрд░рд▓ рдкाрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рд╡्рдпाрдкрдХ рдмाрдв़ рдХे рд╕ाрде, рдЗрд╕ рдХाрд▓ рдХे рджौрд░ाрди рдмрдиी рдЧрдИ рд╕рдордЭी рдЬाрддी рд╣ै।
  • рд╣ेрд╕्рдкेрд░िрдпрди рдХाрд▓ (рд╣ेрд╕्рдкेрд░िрдпा рдк्рд▓ैрдирдо рдкрд░ рд╕े рдиाрдоिрдд), рей.рел рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рд╕े рд▓ेрдХрд░ реи.реп—рей.рей рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдХी рдЕрд╡рдзि рд╣ै, рдпрд╣ рдХाрд▓ рд╡्рдпाрдкрдХ рд▓ाрд╡ा рдоैрджाрдиों рдХे рдЧрдарди рдж्рд╡ाрд░ा рдЪिрд╣्рдиिрдд рд╣ै।
  • рдЕрдоेрдЬोрдиिрдпрди рдХाрд▓ (рдЕрдоेрдЬोрдиिрд╕ рдк्рд▓ेрдиिрд╕िрдпा рдкрд░ рд╕े рдиाрдоिрдд), реи.реп—рей.рей рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рд╕े рд╡рд░्рддрдоाрди рддрдХ рдХी рдЕрд╡рдзि рд╣ै, рдЕрдоेрдЬोрдиिрдпрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХे рдХुрдЫ рдЙрд▓्рдХा рд╕ंрдШाрдд рдХ्рд░ेрдЯрд░ рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЕрди्рдпрдеा рдХाрдлी рд╡िрд╡िрдз рд╣ै। рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕ рдЗрд╕ी рдЕрд╡рдзि рдХे рджौрд░ाрди рдмрдиा рдеा।

рдХुрдЫ рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзि рдЕрднी рднी рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдЬाрд░ी рд╣ै, рдЕрдеाрдмाрд╕्рдХा рд╡ैрд▓ेрд╕ рдкрдд्рддрд░-рд╕рджृрд╢्рдп рд▓ाрд╡ा рдк्рд░рд╡ाрд╣ों рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧрднрдЧ реи рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдХा рдмрд╕ेрд░ा рд╣ै।[29] резреп рдл़рд░рд╡рд░ी реирежрежрео рдХी рдоंрдЧрд▓ рдЯोрд╣ी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдпाрди рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें ренрежреж рдоीрдЯрд░ рдКंрдЪी рдЪрдЯ्рдЯाрди рд╕े рдПрдХ рд╣िрдорд╕्рдЦрд▓рди рдХा рдк्рд░рдоाрдг рджрд░्рд╢ाрддी рд╣ै।[30]

рдоृрджाрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

Annotated image of Tharsis Tholus dark streak, as seen by Hirise. It is located in the middle left of this picture. Tharsis Tholus is just off to the right.

рдлीрдиिрдХ्рд╕ рд▓ैंрдбрд░ рдХे рд╡ाрдкрд╕ी рдЖंрдХрдб़े рдоंрдЧрд▓ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдХो рдеोрдб़ा рдХ्рд╖ाрд░ीрдп рд╣ोрдиा рджрд░्рд╢ा рд░рд╣ी рд╣ै рддрдеा рдоैрдЧ्рдиीрд╢िрдпрдорд╕ोрдбिрдпрдордкोрдЯेрд╢िрдпрдо рдФрд░ рдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб рдЬैрд╕े рддрдд्рд╡ों рдХो рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╣рд░िрдпाрд▓ी рдоें рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ैं рдПрд╡ं рдкौрдзों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ैं।[31] рд▓ैंрдбрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдк्рд░рдпोрдЧों рдиे рджрд░्рд╢ाрдпा рд╣ै рдХि рдоंрдЧрд▓ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдПрдХ рео.рей рдХी рдХ्рд╖ाрд░ीрдп pH рд╣ै рддрдеा рд▓рд╡рдг рдкрд░рдХ्рд▓ोрд░ेрдЯ рдХे рдЕंрд╢ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै।[32][33]

рдзाрд░िрдпाँ рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рднрд░ рдоें рдЖрдо рд╣ैं рдПрд╡ं рдоांрджों, рдШाрдЯिрдпों рдФрд░ рдХ्рд░ेрдЯрд░ों рдХी рдЦрдб़ी рдврд▓ाрдиों рдкрд░ рдЕрдиेрдХों рдирдИ рдЕрдХ्рд╕рд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рдзाрд░िрдпाँ рдкрд╣рд▓े рд╕्рдпाрд╣ рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЙрдо्рд░ рдХे рд╕ाрде рд╣рд▓्рдХी рд╣ोрддी рдЬाрддी рд╣ै। рдХрднी рдХрднी рдзाрд░िрдпाँ рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рд╢ुрд░ू рд╣ोрддी рд╣ैं рдЬो рдлिрд░ рд╕ैрдХрдб़ों рдоीрдЯрд░ों рддрдХ рдмाрд╣рд░ рдлैрд▓рддी рдЬाрддी рд╣ै। рд╡े рдкрдд्рдерд░ों рдХे рдХिрдиाрд░ों рдФрд░ рдЕрдкрдиे рд░ाрд╕्рддे рдоें рдЕрди्рдп рдмाрдзाрдУं рдХा рдЕрдиुрд╕рд░рдг рдХрд░рддे рднी рджेрдЦी рдЧрдИ рд╣ै। рд╕ाрдоाрди्рдп рд░ूрдк рд╕े рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХिрдпे рд╕िрдж्рдзांрдд рдЗрди рдмाрддों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ै рдХि рд╡े рдоिрдЯрдЯी рдХी рд╕рддрд╣ों рдоें рдЧрд╣рд░ी рдЕंрддрд░्рдиिрд╣िрдд рд░рд╣ी рд╣ै рдЬो рдЙрдЬ्рдЬ्рд╡рд▓ рдзूрд▓ рдХे рднूрд╕्рдЦрд▓рдиों рдХे рдмाрдж рдк्рд░рдХрдЯ рд╣ुрдИ।[34] рдХрдИ рд╕्рдкрд╖्рдЯीрдХрд░рдг рд╕ाрдордиे рд░рдЦ рджिрдП рдЧрдП, рдЬिрдирдоें рд╕े рдХुрдЫ рдкाрдиी рдпा рдЬीрд╡ों рдХी рд╡ृрдж्рдзि рднी рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддे рд╣ै।[35][36]

рдЬрд▓рд╡िрдЬ्рдЮाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдУрдкोрд░्рдЪ्рдпुрдиिрдЯी рд░ोрд╡рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ी рдЧрдИ рдПрдХ рд╕ूрдХ्рд╖्рдорджрд░्рд╢ी рддрд╕्рд╡ीрд░, рддрд░рд▓ рдЬрд▓ рдХी рдкूрд░्рд╡ рдоौрдЬूрджрдЧी рдХे рд╕ंрдХेрдд рдпुрдХ्рдд рдПрдХ рдзूрд╕рд░ рд╣ैрдоेрдЯाрдИрдЯ рдкрдерд░ी рджिрдЦा рд░рд╣ा рд╣ै

рдиिрдо्рди рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рджाрдм рдХे рдХाрд░рдг рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рддрд░рд▓ рдЬрд▓ рдоौрдЬूрдж рдирд╣ीं рд╣ै,рдиिрдо्рди рдЙрдЪ्рдЪрддांрд╢ों рдкрд░ рдЕрд▓्рдк рдХाрд▓ рдХे рдЖрд▓ाрд╡ा।[37][38] рджो рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдлीрд▓ी рдЪोрдЯिрдпां рдоोрдЯे рддौрд░ рдкрд░ рдЬрд▓ рд╕े рдмрдиी рд╣ुрдИ рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ैं। рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдлीрд▓ी рдЪोрдЯी рдоें рдЬрд▓ीрдп рдмрд░्рдл рдХी рдоाрдд्рд░ा, рдЕрдЧрд░ рдкिрдШрд▓ рдЬाрдпे, рддो рдЗрддрдиी рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдХि рд╕рдоूрдЪी рдЧ्рд░рд╣ीрдп рд╕рддрд╣ рдХो резрез рдоीрдЯрд░ рдЧрд╣рд░े рддрдХ рдвँрдХ рджेрдЧा।[39]

рдЬрд▓ीрдп рдмрд░्рдл рдХी рд╡िрд╢ाрд▓ рдоाрдд्рд░ा рдоंрдЧрд▓ рдХे рдоोрдЯे рдХ्рд░ाрдпोрд╕्рдлेрдпрд░ рдХे рдиीрдЪे рдлंрд╕ी рд╣ुрдИ рд╣ोрдиा рдоाрдиी рдЧрдпी рд╣ैं। рдоाрд░्рд╕ рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдЯोрд╣ी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдпाрди рд╕े рдк्рд░ेрд╖िрдд рд░рдбाрд░ рдЖंрдХрдб़े рджोрдиों рдз्рд░ुрд╡ों (рдЬुрд▓ाрдИ 2005)[40][41] рдФрд░ рдордз्рдп рдЕрдХ्рд╖ांрд╢ों (рдирд╡ंрдмрд░ 2008) рдкрд░ рдЬрд▓ीрдп рдмрд░्рдл рдХी рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рджрд░्рд╢ाрддे рд╣ै।[42] рейрез рдЬुрд▓ाрдИ реирежрежрео рдХो рдлीрдиिрдХ्рд╕ рд▓ैंрдбрд░ рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЙрдерд▓ी рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рдЬрд▓ीрдп рдмрд░्рдл рдХी рд╕ीрдзी рдЬांрдЪ рдХी।[43]

рдоंрдЧрд▓ рдХी рджृрд╢्рдп рднूрд░рдЪрдиाрдПँ рджृрдв़рддा рд╕े рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рдЗрд╕ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдХрдо рд╕े рдХрдо рдХिрд╕ी рд╕рдордп рддрд░рд▓ рдЬрд▓ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рд░рд╣ा рд╣ै।

рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкिрдпांрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

резрепрепреп рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЙрдд्рддрд░ी рдмрд░्рдл рдЯोрдкी I
реирежрежреж рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХी рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкी I

рдоंрдЧрд▓ рдХी рджो рд╕्рдеाрдпी рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдл рдЯोрдкिрдпां рд╣ै। рдз्рд░ुрд╡ рдХी рд╕рд░्рджिрдпों рдХे рджौрд░ाрди, рдпрд╣ рд▓рдЧाрддाрд░ рдЕंрдзेрд░े рдоें рд░рд╣рддी рд╣ै, рд╕рддрд╣ рдХो рдЬрдоा рджेрддी рд╣ै рдФрд░ CO2 рдмрд░्рдл (рд╢ुрд╖्рдХ рдмрд░्рдл) рдХी рдкрд░рддों рдоें рд╕े рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХे реирел-рейреж % рдХे рдиिрдХ्рд╖ेрдкрдг рдХा рдХाрд░рдг рд╣ोрддी рд╣ै।[44] рдЬрдм рдз्рд░ुрд╡ рдлिрд░ рд╕े рд╕ूрд░्рдп рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕े рдЙрдЬाрдЧрд░ рд╣ोрддे рд╣ै, рдЬрдоी рд╣ुрдИ CO2 рдХा рдЙрд░्рдз्рд╡рдкाрддрди рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬрдмрд░рджрд╕्рдд рд╣рд╡ाрдУं рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рдз्рд░ुрд╡ों рдХो рекрежреж рдХि॰рдоी॰/рдШंрдЯे рдХी рд░рдл़्рддाрд░ рд╕े рдЭाрдб़ рджेрддी рд╣ै। рдпे рдоौрд╕рдоी рдХाрд░्рд░рд╡ाрдИрдпां рдмрдб़ी рдоाрдд्рд░ा рдоें рдзूрд▓ рдФрд░ рдЬрд▓ рд╡ाрд╖्рдк рдХा рдкрд░िрд╡рд╣рди рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬो рдкृрде्рд╡ी рдХी рддрд░рд╣ рддुрд╖ाрд░ рдФрд░ рдмрдб़े рдмाрджрд▓ों рдХो рдЬрди्рдо рджेрддी рд╣ै। реирежрежрек рдоें рдУрдкोрд░्рдЪ्рдпुрдиिрдЯी рдж्рд╡ाрд░ा рдЬрд▓-рдмрд░्рдл рдХे рдмाрджрд▓ों рдХा рдЫाрдпांрдХрди рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। [45]

рджोрдиों рдз्рд░ुрд╡ों рдкрд░ рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкिрдпां рдоुрдЦ्рдпрддः рдЬрд▓-рдмрд░्рдл рдХी рдмрдиी рд╣ै। рдЬрдоी рд╣ुрдИ рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдХेрд╡рд▓ рдЙрдд्рддрд░ी рд╕рд░्рджिрдпों рдоें рдЙрдд्рддрд░ рдЯोрдкी рдкрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рдоीрдЯрд░ рдХी рдПрдХ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдоोрдЯी рдкрд░рдд рдХे рд░ूрдк рдоें рдЗрдХрдЯ्рдаी рд╣ोрддी рд╣ै, рдЬрдмрдХि рджрдХ्рд╖िрдг рдЯोрдкी рд▓рдЧрднрдЧ рдЖрда рдоीрдЯрд░ рдХी рдоोрдЯी рд╢ुрд╖्рдХ рдмрд░्рдл рд╕े рд╕्рдеाрдпी рд░ूрдк рд╕े рдвंрдХी рд╣ोрддी рд╣ै।[46] рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЙрдд्рддрд░ी рдЧрд░्рдоिрдпों рдХे рджौрд░ाрди рдЙрдд्рддрд░ी рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкी рдХा рд╡्рдпाрд╕ рез.режрежреж рдХि॰рдоी॰ рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ोрддा рд╣ै,[47] рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ резрем рд▓ाрдЦ рдШрди рдХि॰рдоी॰ рдХी рдмрд░्рдл рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬो рдЕрдЧрд░ рдЯोрдкी рдкрд░ рд╕рдоाрди рд░ूрдк рд╕े рдлैрд▓ рдЬाрдП рддो реи рдХि॰рдоी॰ рдХी рдоोрдЯी рд╣ोрдЧी[48] (рдпрд╣ рдЧ्рд░ीрдирд▓ैंрдб рдмрд░्рдл рдЪाрджрд░ рдХी реирео.рел рд▓ाрдЦ рдШрди рдХि॰рдоी॰ рдХी рдоाрдд्рд░ा рдХे рддुрд▓्рдп рд╣ै), рджрдХ्рд╖िрдгी рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкी рдХा рд╡्рдпाрд╕ рейрелреж рдХि॰рдоी॰ рдФрд░ рдоोрдЯाрдИ рей рдХि॰рдоी॰ рд╣ै।[49] рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкी рдФрд░ рд╕рдоीрдкрд╡рд░्рддी рд╕्рддрд░िрдд рдиिрдХ्рд╖ेрдкों рдоें рдмрд░्рдл рдХी рдХुрд▓ рдоाрдд्рд░ा рдХा рдЕрдиुрдоाрди резрем рд▓ाрдЦ рдШрди рдХि॰рдоी॰ рдХा рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рд╣ै।[50] рджोрдиों рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЯोрдкिрдпां рд╕рд░्рдкिрд▓ рдЧрд░्рддे рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддी рд╣ैं, рдЬिрд╕े рд╣ाрд▓ рдХे рдмрд░्рдл рднेрджрди рд░рдбाрд░ рд╢рд░рдж (рдоंрдЧрд▓ рдХा рдЙрдерд▓ा рд░рдбाрд░ рдз्рд╡рдиी рдпंрдд्рд░ (SHARAD)) рдХे рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдиे рджिрдЦाрдпा рд╣ै, рдпрд╣ рдЕрдзोрдЧाрдоी рд╣рд╡ाрдУं рдХा рдПрдХ рдкрд░िрдгाрдо рд╣ैं рдФрд░ рдХोрд░िрдУрд▓िрд╕ рдк्рд░рднाрд╡ (Coriolis Effect) рдХे рдХाрд░рдг рд╕рд░्рдкिрд▓ рд╣ैं।[51][52]

рджрдХ्рд╖िрдгी рдмрд░्рдл рдЯोрдкी рдХे рдкाрд╕ рдХे рдХुрдЫ рдЗрд▓ाрдХों рдХे рдоौрд╕рдоी рддुрд╖ाрд░ाрдЪ्рдЫाрджрди рдХा рдкрд░िрдгाрдо, рдЬрдоीрди рдХे рдКрдкрд░ рд╢ुрд╖्рдХ рдмрд░्рдл рдХी рез рдоीрдЯрд░ рдоोрдЯी рдкाрд░рджрд░्рд╢ी рдкрд░рдд рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрддा рд╣ै। рдмрд╕ंрдд рдХे рдЖрдЧрдорди рдХे рд╕ाрде, рдзूрдк рдЙрдкрд╕рддрд╣ рдХो рддрдк्рдд рдХे рджेрддी рд╣ै рдФрд░ рд╡ाрд╖्рдкीрдХृрдд CO2 рдкрд░рдд рдХे рдиीрдЪे рд╕े рджрдмाрд╡ рдмрдиाрддी рд╣ै, рдКрдкрд░ рдЙрдарддी рд╣ै рдФрд░ рдЕंрддрддः рдЗрд╕рдХो рддोрдб़ рджेрддी рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХाрд▓ी рдмेрд╕ाрд▓्рдЯी рд░ेрдд рдпा рдзूрд▓ рдХे рд╕ाрде рдоिрд╢्рд░िрдд CO2 рдХे рдЧीрдЬрд░-рд╕рджृрд╢्рдп рд╡िрд╖्рдлोрдЯ рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХрд░рддी рд╣ै। рдпрд╣ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рддेрдЬ рд╣ोрддी рд╣ै, рдХुрдЫ рджिрдиों, рд╕рдк्рддाрд╣ों рдпा рдорд╣ीрдиों рдХे рд▓िрдП рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдШрдЯिрдд рд╣ोрддे рджेрдЦी рдЧрдИ рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рднूрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдоें рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдХी рдПрдХ рджрд░ рд╣ै—рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдоंрдЧрд▓ рдХे рд▓िрдП। рдЧीрдЬрд░ рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рдкрд░рдд рдХे рдиीрдЪे рдХी рдЧैрд╕ рддेрдЬी рд╕े рджौрдб़рддी рд╣ै рдЬो рдмрд░्рдл рдХे рдЕрди्рджрд░ рдд्рд░िрдЬ्рдпीрдп рд╡ाрд╣िрдХाрдУं рдХी рдПрдХ рдордХрдб़ी рдЬैрд╕ी рдЖрдХृрддि рдХो рддрд░ाрд╢рддी рд╣ै।[53][54][55][56] рдиाрд╕ा рдиे рдЦोрдЬ рдж्рд╡ाрд░ा рдоें рдкाрдпा рдХी рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдкाрдиी рдкाрдпा рдЬाрддा рд╣ै।[рдХृрдкрдпा рдЙрдж्рдзрд░рдг рдЬोрдб़ें]

рднूрдЧोрд▓рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╕्рдерд▓ाрдХृрддिрдХ рдирдХ्рд╢े рдкрд░ рд╣ाрд╡ी, рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдкрдаाрд░ (рд▓ाрд▓) рдФрд░ рдЖрдШाрдд рдШाрдЯिрдпां (рдиीрд▓ी)

рд╣ाрд▓ांрдХि рдЬोрд╣ाрди рд╣ेрдирд░िрдЪ рдоैрдбрд▓рд░ рдФрд░ рд╡िрд▓рд╣ेрдо рдмिрдпрд░ рдХो рдЪंрдж्рд░рдоा рдХे рдоाрдирдЪिрдд्рд░рдг рдХे рд▓िрдП рдмेрд╣рддрд░ рдвंрдЧ рд╕े рдпाрдж рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдХि рдкрд╣рд▓े "рд╣рд╡ाрдИ рдлोрдЯोрдЧ्рд░ाрдлрд░" рдеे। рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЕрдзिрдХрддрд░ рд╕рддрд╣ी рдЖрдХृрддिрдпां рд╕्рдеाрдпी рдеी, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЗрд╕рдХी рдиींрд╡ рд░рдЦрдиा рд╢ुрд░ू рдХिрдпा рдФрд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдШूрд░्рдгрди рдЕрд╡рдзि рдХा рдФрд░ рдмाрд░ीрдХी рд╕े рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХिрдпा। резреорекреж рдоें, рдоैрдбрд▓рд░ рдиे рджрд╕ рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЕрд╡рд▓ोрдХрдиों рдХे рдмाрдж рдоंрдЧрд▓ рдХा рдкрд╣рд▓ा рдирдХ्рд╢ा рдЦींрдЪा। рдоैрдбрд▓рд░ рдФрд░ рдмिрдпрд░ рдиे рд╡िрднिрди्рди рд╕्рдерд▓ाрдХृрддिрдпों рдХो рдиाрдо рджेрдиे рдХी рдмрдЬाрдп рдЙрди्рд╣ें рд╕рд░рд▓рддा рд╕े рдЕрдХ्рд╖рд░ों рдХे рд╕ाрде рдиिрд░्рджिрд╖्рдЯ рдХिрдпा; рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдоेрд░िрдбिрдпрди рдЦाрдб़ी (рд╕िрдирд╕ рдоेрд░िрдбिрдпрди) рдеी рдЖрдХृрддि "a"।[57]

рдЖрдЬ, рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЖрдХृрддिрдпों рдХे рдиाрдо рд╡िрд╡िрдз рд╕्рд░ोрддों рдкрд░ рд╕े рд░рдЦे рдЧрдП рд╣ै। рдПрд▓्рдмिрдбो рдЖрдХृрддिрдпां рд╢ाрд╕्рдд्рд░ीрдп рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеाрдУं рдкрд░ рд╕े рдиाрдоिрдд рд╣ै। ремреж рдХि॰рдоी॰ (рейрен рдоिрд▓) рд╕े рдмрдб़े рдХ्рд░ेрдЯрд░, рджिрд╡ंрдЧрдд рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдпा рд▓ेрдЦрдХों рдпा рдЕрди्рдп рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рдпोрдЧрджाрди рджिрдпा рд╣ै, рдкрд░ рд╕े рдиाрдоिрдд рд╣ै। ремреж рдХि॰рдоी॰ рд╕े рдЫोрдЯे рдХ्рд░ेрдЯрд░ों рдХे рдиाрдо рд╡िрд╢्рд╡ рдХे рдЙрди рд╢рд╣рд░ों рдФрд░ рдЧाँрд╡ों рдкрд░ рд╕े рд╣ै рдЬिрдирдХी рдЖрдмाрджी рдПрдХ рд▓ाрдЦ рд╕े рдХрдо рд╣ै। рдмрдб़ी рдШाрдЯिрдпों рдХे рдиाрдо рд╡िрднिрди्рди рднाрд╖ाрдУं рдоें рд╕िрддाрд░ों рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╕े рдФрд░ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЫोрдЯी рдШाрдЯिрдпों рдХे рдиाрдо рдирджिрдпों рдкрд░ рд╕े рд╣ै।[58]

рдмрдб़ी рдПрд▓्рдмिрдбो рдЖрдХृрддिрдпों рдХो рдЕрдиेрдХ рдкुрд░ाрдиे рдиाрдоों рдкрд░ рд╣ी рд░рд╣рдиे рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдк्рд░ाрдпः рдЖрдХृрддिрдпों рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХी рдирдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рдХे рд╣िрд╕ाрдм рд╕े рдЗрди्рд╣ें рд╣рдЯाрдХрд░ рдЗрдирдХा рдирд╡ीрдХрд░рдг рдХрд░ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдиिрдХ्рд╕ рдУрд▓ाрдо्рдкिрдХा ("рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдХी рдмрд░्рдл") рд╣ो рдЧрдпा рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕ (рдоाрдЙंрдЯ рдУрд▓рдо्рдкрд╕)।[59] рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕рддрд╣ рдХो рднिрди्рди рдПрд▓्рдмिрдбो рдХे рд╕ाрде рджो рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै (рдЬिрд╕ рд░ूрдк рдоें рдЗрд╕े рдкृрде्рд╡ी рд╕े рджेрдЦा рдЧрдпा)। рд░рдХ्рддिрдо рд▓ौрд╣ рдЖрдХ्рд╕ाрдЗрдб рд╕े рд╕рдоृрдж्рдз рдмाрд▓ू рдФрд░ рдзूрд▓ рд╕े рдЖрдЪ्рдЫाрджिрдд рдоैрджाрдиों рдХो рдЕрд░ेрдмिрдпा рдЯेрд░ा (рдЕрд░рдм рдХी рднूрдоि) рдпा рдЕрдоेрдЬ़ोрдиिрд╕ рдк्рд▓ेрдиेрд╕िрдпा (рдЕрдоेрдЬ़рди рдХा рдоैрджाрди) рдиाрдо рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрди рдоैрджाрдиों рдХो рдХрднी рдоंрдЧрд▓ рдХे 'рдорд╣ाрдж्рд╡ीрдкों' рдХे рдЬैрд╕ा рд╕рдордЭा рдЬाрддा рдеा। рд╢्рдпाрдо рдЖрдХृрддिрдпों рдХो рд╕рдоुрдж्рд░ рд╣ोрдиा рд╕рдордЭा рдЬाрддा рдеा, рдЗрд╕рд▓िрдП рдЙрдирдХे рдиाрдо рдоेрдпрд░ рдПрд░ीрде्рд░ेрдпрдордоेрдпрд░ рд╕िрд░ेрдирдо рдФрд░ рдФрд░ोрд░ा рд╕िрдирд╕ рд╣ै। рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╕े рджेрдЦी рдЧрдИ рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╢्рдпाрдо рдЖрдХृрддि рд╕ाрдпрд░्рдЯिрд╕ рдоेрдЬрд░ рдк्рд▓ैрдирдо рд╣ै।[60] рд╕्рдеाрдпी рдЙрдд्рддрд░ी рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдл рдЯोрдкी рдк्рд▓ैрдирдо рдмोрд░ेрдпрдо рдХे рдиाрдо рдкрд░ рд╣ै, рдЬрдмрдХि рджрдХ्рд╖िрдгी рдЯोрдкी рдХो рдк्рд▓ैрдирдо рдСрд╕्рдЯ्рд░ाрд▓े рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдХा рд╡िрд╖ुрд╡рд╡ृрдд्рдд рдЗрд╕рдХे рдШूрд░्рдгрди рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░िрднाрд╖िрдд рд╣ै, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рдордз्рдпाрд╣्рди рд░ेрдЦा рдХो рдПрдХ рдордирдоाрдиे рдмिंрджु рдХे рдЪुрдиाрд╡ рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा, рдаीрдХ рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рдЬैрд╕े рдкृрде्рд╡ी рдХा рдЧ्рд░ीрдирд╡िрдЪ; рдоैрдбрд▓рд░ рдФрд░ рдмिрдпрд░ рдиे резреорейреж рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЕрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рдирдХ्рд╢े рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ेрдЦा рдХा рдЪрдпрди рдХिрдпा рдеा। резрепренреи рдоें рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдоेрд░िрдирд░ реп рдХी рдкрд╣ुँрдЪ рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡्рдпाрдкрдХ рдЪिрдд्рд░рдг рдк्рд░рджाрди рдХिрдпे, рдЙрд╕рдХे рдмाрдж рд╕िрдирд╕ рдоेрд░िрдбिрдпрди ("рдордз्рдп рдЦाрдб़ी" рдпा "рдоेрд░िрдбिрдпрди рдЦाрдб़ी") рдоें рд╕्рдеिрдд рдПрдХ рдЫोрдЯे рд╕े рдХ्рд░ेрдЯрд░ (рдЕрдм рдЖрдЗрд░ी-рд╢ूрди्рдп рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै) рдХो рдоूрд▓ рдЪुрдиाрд╡ рдХे рд╕ाрде рдоेрд▓ рдХे рд▓िрдП реж.реж° рджेрд╢ांрддрд░ рдХी рдкрд░िрднाрд╖ा рдХे рд▓िрдП рдЪुрдиा рдЧрдпा рдеा।[61]

рдЪूँрдХि рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдирд╣ीं рд╣ै, рдЗрд╕рд▓िрдП рдХोрдИ 'рд╕рдоुрдж्рд░ рд╕्рддрд░' рднी рдирд╣ीं рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рд╢ूрди्рдп-рдЙрди्рдирддांрд╢ рд╕рддрд╣ рдХो рд╕ंрджрд░्рдн рдХे рд╕्рддрд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рднी рдЪрдпрдиिрдд рдХिрдпा рдЬाрдиा рдеा; рдЗрд╕े рдоंрдЧрд▓ рдХा рдПрд░ोрдЗрдб (areoid) рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै,[62] рдаीрдХ рд╕्рдерд▓ीрдп рдЬिрдпोрдЗрдб (Geoid) рдХे рдЕрдиुрд░ूрдк। рд╢ूрди्рдп рдЙрдЪ्рдЪрддांрд╢ рдХो рдЙрд╕ рдЙंрдЪाрдИ рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдЬрд╣ां рдкрд░ ремрезреж.рел рдкाрд╕्рдХрд▓ (рем.резрежрел рдоिрд▓ीрдмाрд░) рдХा рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рджрдмाрд╡ рд╣ै।[63] рдпрд╣ рджрдмाрд╡ рдЬрд▓ рдХे рдд्рд░िрдЧुрдг рдмिंрджु рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддा рд╣ै рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╕рдоुрдж्рд░ рд╕्рддрд░ рдХे рд╕рддрд╣ी рджрдмाрд╡ (реж.режрежрем рдПрдЯीрдПрдо) рдХा рд▓рдЧрднрдЧ реж.рем% рд╣ै।[64] рдЕрдн्рдпाрд╕ рдоें, рдЖрдЬ рдЗрд╕ рд╕рддрд╣ рдХो рд╕ीрдзे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг рдоाрдкों рд╕े рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд░ोрд╡рд░ рдУрдкोрд░्рдЪ्рдпुрдиिрдЯी рд╕े рд▓ी рдЧрдИ рдПрдХ рд▓рдЧрднрдЧ рд╢ुрдж्рдз-рд░ंрдЧ рдЫрд╡ि, рдХेрдк рд╡ेрд░्рдб़े рд╕े рд╡िрдХ्рдЯोрд░िрдпा рдХ्рд░ेрдЯрд░ рдХा рджृрд╢्рдп рджिрдЦाрддे рд╣ुрдП, рдпрд╣ рддीрди рд╣рдл़्рддों рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдХी рдЕрд╡рдзि рдоें рдЦिंрдЪी рдЧрдИ рдеी, резрем рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ рд╕े рем рдирд╡рдо्рдмрд░ реирежрежрем.

рдЪрддुрд╖्рдХोрдгों рдХा рдирдХ्рд╢ाрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ों рдХे рдиिрдо्рди рдирдХ्рд╢े рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рднूрдЧрд░्рдн рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░िрднाрд╖िрдд 30 рдЪрддुрд╖्рдХोрдгों рдоें рд╡िрднाрдЬिрдд рд╣ै।[65][66] рдпрд╣ рдЪрддुрд╖्рдХोрдг "рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдЪाрд░्рдЯ" рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрд╕рд░्рдЧ "MC" рдХे рд╕ाрде рдХ्рд░рдоांрдХिрдд рд╣ैं।[67] рдЪрддुрд╖्рдХोрдг рдкрд░ рдХ्рд▓िрдХ рдХрд░ें рдФрд░ рдЖрдк рдЗрд╕ी рд▓ेрдЦ рдХे рдкृрд╖्рдаों рдкрд░ рд▓े рдЬाрдП рдЬाрдПंрдЧे। рдЙрдд्рддрд░ рджिрд╢ा рд╢ीрд░्рд╖ рдкрд░ рд╣ै,0°N 180°W / 0°N 180°W рднूрдордз्рдп рд░ेрдЦा рдХे рдПрдХрджрдо рдмांрдпे рд╣ै। рдирдХ्рд╢ों рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдоाрд░्рд╕ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╕рд░्рд╡ेрдпрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рд▓ी рдЧрдИ рдеी।



рдЖрдШाрдд рд╕्рдерд▓ाрдХृрддिрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдж्рд╡िрднाрдЬрди рд╕्рдерд▓ाрдХृрддि рдЕрд╕ाрдзाрд░рдг рд╣ै: рдЙрдд्рддрд░ी рдоैрджाрди рд▓ाрд╡ा рдк्рд░рд╡ाрд╣ों рдж्рд╡ाрд░ा рдЪрдкрдЯे рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рд╡िрдкрд░ीрдд рджрдХ्рд╖िрдгी рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоि, рдЧрдб्рдвों рдФрд░ рдк्рд░ाрдЪीрди рдЖрдШाрддों рдж्рд╡ाрд░ा рджाрдЧрджाрд░ рд╣ै। реирежрежрео рдХे рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рдиे резрепреореж рдХी рдЕрднिрдзाрд░рдгा рдоें рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдПрдХ рд╕िрдж्рдзांрдд рдХि, рдЪाрд░ рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े, рдЪрди्рдж्рд░рдоा рдХे рдЖрдХाрд░ рдХे рдПрдХ-рджрд╣ाрдИ рд╕े рджो-рддिрд╣ाрдИ рдХी рдПрдХ рдЪीрдЬ рдиे рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдХो рджे рдоाрд░ा рдеा, рдХे рд╕рдо्рдмрди्рдз рдоें рд╕ाрдХ्рд╖्рдп рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпा। рдпрджि рдоाрди्рдп рд╣ै, рдЗрд╕рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдХो рдмрдиाрдпा рд╣ोрдЧा, рдпрд╣ рд╕्рдерд▓ рдПрдХ рдЕрдШाрдд рд╕े рдмрдиा резреж,ремрежреж рдХि॰рдоी॰ рд▓ंрдмा рдФрд░ рео,релрежреж рдХि॰рдоी॰ рдЪौрдб़ा рдЧрдб्рдвा рд╣ै, рдЬो рдоोрдЯे рддौрд░ рдкрд░ рдпूрд░ोрдк, рдПрд╢िрдпा рдФрд░ рдЖрд╕्рд░्рдЯेрд▓िрдпा рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░рдлрд▓ рдЬिрддрдиा рд╣ै, рдЖрд╢्рдЪрд░्рдпрдЬрдирдХ рд░ूрдк рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг рдз्рд░ुрд╡-рдРрдЯрдХेрди рдШाрдЯी рдЖрдШाрдд рдЧрдв्рдвे рдХे рд░ूрдк рдоें рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ी рд╣ै।[22][23]

рдоंрдЧрд▓ рдЕрдиेрдХ рд╕ंрдЦ्рдпा рдХे рдЖрдШाрдд рдЧрдб्рдвो рдХे рдЬрдЦ्рдоों рд╕े рдЕрдЯा рдкрдб़ा рд╣ै, рел рдХि॰рдоी॰ рдпा рдЗрд╕рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡्рдпाрд╕ рдХे рдХुрд▓ рекрей,режрежреж рдЧрдб्рдвे рдкाрдП рдЧрдП рд╣ै।[68] рдиिрд╢्рдЪिрдд рд╣ी рдЗрдирдоे рд╕े рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рд╣ै рд╣ेрд▓ाрд╕ рдЖрдШाрдд рдШाрдЯी, рдПрдХ рдлीрдХी рдзрд╡рд▓ рдЖрдХृрддि рдЬो рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдирдЬрд░ рдЖрддी рд╣ै।[69] рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЫोрдЯे рдж्рд░рд╡्рдпрдоाрди рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╕ाрде рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХे рдЯрдХрд░ाрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдкृрде्рд╡ी рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдЖрдзी рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕्рдеिрддि рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдкрдЯ्рдЯे рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ै, рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдЙрд╕ рд╕्рд░ोрдд рд╕े рдорд▓рдмे рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдХी рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдХे рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╣ोрдиे рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рдЙрди рд▓рдШु-рдЕрд╡рдзि рдзूрдордХेрддुрдУं рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╣ै, рдЬो рдХि рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдХे рднीрддрд░ рдоौрдЬूрдж рд╣ै।[70] рдЗрди рд╕рдмрдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдЕрдм рддрдХ рдЪंрдж्рд░рдоा рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рдХрдо рдЧрдб्рдвे рд╣ैं рдХ्рдпोंрдХि рдоंрдЧрд▓ рдХा рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдЫोрдЯी рдЙрд▓्рдХाрдУं рдХे рдк्рд░рд╣ाрд░ рдЦिрд▓ाрдл рдЧ्рд░рд╣ рдХो рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдг рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддा рд╣ै। рдХुрдЫ рдЧрдб्рдвो рдХी рдЖрдХाрд░िрдХी рдРрд╕ी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ рдЙрд▓्рдХा рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдЬрдоीрди рдоें рдирдоी рд╣ोрдиे рдХा рд╕ुрдЭाрд╡ рджेрддी рд╣ै।[71]

рд╡िрд╡рд░्рддрдиिрдХ рд╕्рдерд▓рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рд╢ीрд░्рд╖ рд╕े рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕ рдХे рд╢िрдЦрд░ рдХा рджृрд╢्рдп, рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдоें рдЬ्рдЮाрдд рд╕рд░्рд╡ोрдЪ्рдЪ рдкрд░्рд╡рдд.

рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕ (рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдкрд░्рд╡рдд), рдПрдХ реирен рдХि॰рдоी॰ рдХा рдвाрд▓ рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рд╣ै рдЬो рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдоें рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдЬ्рдЮाрдд рдкрд░्рд╡рдд рд╣ै।[72] рдпрд╣ рд╡िрд╢ाрд▓ рдЙрдЪ्рдЪрднूрдоि рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдерд░्рд╕िрд╕ (Tharsis) рдоें рдПрдХ рд╡िрд▓ुрдк्рдд рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рд╣ै, рдЬो рдЕрди्рдп рдХрдИ рдмрдб़े рдЬрд╡ाрд▓ाрдоुрдЦीрдпों рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै। рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕, рео.рео рдХि॰рдоी॰ рдКँрдЪे рдоाрдЙंрдЯ рдПрд╡рд░ेрд╕्рдЯ рд╕े рддीрди рдЧुрдиा рд╕े рднी рдЬ्рдпाрджा рдЙंрдЪा рд╣ै।[73]

рдПрдХ рдмрдб़ी рдШाрдЯी, рд╡ैрд▓्рд╕ рдоेрд░िрдиेрд░िрд╕ рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ рек,режрежреж рдХि॰рдоी॰ рдФрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ рен рдХि॰рдоी॰ рддрдХ рд╣ै। рд╡ैрд▓्рд╕ рдоेрд░िрдиेрд░िрд╕ рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдпूрд░ोрдк рдХी рд▓ंрдмाрдИ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै рддрдеा рдпрд╣ рдЖрд░рдкाрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХी рдкрд░िрдзि рдХे рдкांрдЪрд╡ें рднाрдЧ рдЬिрддрдиा рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рддुрд▓рдиा рдХे рд▓िрдП, рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЧ्рд░ांрдб рдШाрдЯी рдоाрдд्рд░ рекрекрем рдХि॰рдоी॰ рд▓рдо्рдмी рдФрд░ рдХрд░ीрдмрди реи рдХि॰рдоी॰ рдЧрд╣рд░ी рд╣ै। рд╡ैрд▓्рд╕ рдоेрд░िрдиेрд░िрд╕, рдерд░्рд╕िрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдлुрд▓ाрд╡ рдХी рд╡рдЬрд╣ рд╕े рдмрдиा рдеा рдЬो рд╡ाрд▓्рд▓ेрд╕ рдоेрд░िрдиेрд░िрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдкрд░्рдкрдЯी рдХे рдкрддрди рдХा рдХाрд░рдг рд╣ै। рдПрдХ рдФрд░ рдмрдб़ी рдШाрдЯी рдоा'рдЕрдбिрдо рд╡ैрд▓िрд╕ (рд╣िрдм्рд░ू рдоें рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд▓िрдП рдоा'рдЕрдбिрдо рд╢рдм्рдж рд╣ै) рд╣ै। рдпрд╣ ренрежреж рдХिрдоी рд▓ंрдмी рдФрд░ рдлिрд░ рд╕े рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдиों рдоें реиреж рдХिрдоी рдХी рдЪौрдб़ाрдИ рдФрд░ реи рдХिрдоी рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ рдХे рд╕ाрде рдЧ्рд░ांрдб рдШाрдЯी рд╕े рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ी рд╣ै। рдЗрд╕рдХी рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рдоा'рдЕрдбिрдо рд╡ैрд▓िрд╕ рдкूрд░्рд╡ рдоें рддрд░рд▓ рдкाрдиी рд╕े рдЬрд▓рдордЧ्рди рдеी।[74]

рдЧुрдлाрдПंрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЧुрдлा рдХे рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ рдХी рдеीрдоिрд╕ рдЫрд╡ि рдХे рд╕ंрднाрд╡िрдд рдЕрдиौрдкрдЪाрд░िрдХ рдиाрдо рд╣ै: (A) рдбेрдиा, (B) рдХ्рд▓ोрдП, (C) рд╡ेрди्рдбी, (D) рдПрдиी, (E) рдРрдмी (рдмाрдПं) рдФрд░ рдиिрдХ्рдХी рдФрд░ (F) рдЬेंрдиे.

рдиाрд╕ा рдХे рдоाрд░्рд╕ рдУрдбिрд╕ी рдпाрди рдиे рдЕрдкрдиे рддाрдкीрдп рдЙрдд्рд╕рд░्рдЬрди рдЫрд╡िрдЕंрдХрди рдк्рд░рдгाрд▓ी (THEMIS) рд╕े рдк्рд░ाрдк्рдд рдЫрд╡िрдпों рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдЕрд░्рд╕िрдпा рдоॉрди्рд╕ рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдХे рдХिрдиाрд░े рдкрд░ рдЧुрдлा рдХे рд╕ाрдд рд╕ंрднाрд╡िрдд рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдж्рд╡ाрд░ों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдпा рд╣ै।[75] рдЗрди рдЧुрдлाрдУं рдХे рдиाрдо рдЙрдирдХे рдЦोрдЬрдХрд░्рддा рдХे рдк्рд░िрдпрдЬрдиों рдкрд░ рд░рдЦे рдЧрдП рд╣ै, рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рддौрд░ рдкрд░ рдЗрди्рд╣ें ' 'рд╕ाрдд рдмрд╣рдиों' ' рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।[76] рдЧुрдлा рдХे рдоुрд╣ाрдиे рдХी рдЪौрдб़ाрдИ резрежреж рдоीрдЯрд░ рд╕े реирелреи рдоीрдЯрд░ рддрдХ рдоाрдкी рдЧрдИ рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХी рдЧрд╣рд░ाрдИ ренрей рдоीрдЯрд░ рд╕े репрем рдоीрдЯрд░ рддрдХ рд╣ोрдиा рдоाрдиी рдЧрдпी рд╣ै। рдЪूँрдХि рдЕрдзिрдХाँрд╢ рдЧुрдлाрдУं рдХी рдлрд░्рд╢ рддрдХ рд░ोрд╢рдиी рдкрд╣ुँрдЪ рдирд╣ीं рдкाрддी рд╣ै, рдпрд╣ рд╕ंрднाрд╡рдиा рд╣ै рдХि рд╡े рдЗрди рдХрдо рдЕрдиुрдоाрди рдХी рддुрд▓рдиा рд╕े рд╡िрд╕्рддाрд░ рдоें рдХрд╣ीं рдЬ्рдпाрджा рдЧрд╣рд░ी рдФрд░ рд╕рддрд╣ рдХे рдиीрдЪे рдЪौрдб़ी рд╣ो। ' ' рдбेрдиा' ' рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдЕрдкрд╡ाрдж рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рддрд▓ рджृрд╢्рдпрдоाрди рд╣ै рдФрд░ рдЧрд╣рд░ाрдИ резрейреж рдоीрдЯрд░ рдоाрдкी рдЧрдИ рдеी। рдЗрди рдХंрджрд░ाрдУं рдХे рднीрддрд░ी рднाрдЧ, рд╕ूрдХ्рд╖्рдо рдЙрд▓्рдХाрдкाрдд, рдкрд░ाрдмैрдЧрдиी рд╡िрдХिрд░рдг, рд╕ौрд░ рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдУं рдФрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рдКрд░्рдЬा рдХрдгों рд╕े рд╕ंрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рд╣े рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ै рдЬो рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдмрдордмाрд░ी рдХрд░рддे рд╣ै।[77]

рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдиिрдо्рди-рдХрдХ्рд╖ा рдЫрд╡ि рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХा рдХрдордЬोрд░ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХ्рд╖िрддिрдЬ рдкрд░ рджिрдЦाрдИ рдкрдб़ рд░рд╣ा рд╣ै

рдоंрдЧрд▓ рдиे рдЕрдкрдиा рдоेрдЧ्рдиेрдЯोрд╕्рдлेрдпрд░ рек рдЕрд░рдм рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдЦो рджिрдпा рд╣ै,[78] рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╕ौрд░ рд╡ाрдпु рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЖрдпрдирдоंрдбрд▓ рдХे рд╕ाрде рд╕ीрдзे рд╕ंрдкрд░्рдХ рдХрд░рддी рд╣ै, рдЬिрд╕рд╕े рдЙрдкрд░ी рдкрд░рдд рд╕े рдкрд░рдоाрдгुрдУं рдХे рдмिрдЦрд░рдХрд░ рджूрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рд╕рдШрдирддा рдХрдо рд╣ो рд░рд╣ी рд╣ै। рдоाрд░्рд╕ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╕рд░्рд╡ेрдпрд░ рдФрд░ рдоाрд░्рд╕ рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕ рджोрдиों рдиे рдЗрд╕ рдЖрдпाрдиिрдд рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рдХрдгों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдпा рд╣ै рдЬो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХे рдкीрдЫे рдл़ैрд▓ рд░рд╣े рд╣ैं।[78][79] рдкृрде्рд╡ी рдХी рддुрд▓рдиा рдоें, рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХा рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХाрдлी рд╡िрд░рд▓ рд╣ै। рд╕рддрд╣ी рд╕्рддрд░ рдкрд░ ремрежреж Pa (реж.ремреж kPa) рдХे рдФрд╕рдд рджрдмाрд╡ рдХे рд╕ाрде, рд╕рддрд╣ рдкрд░ рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рджाрдм рдХा рд╡िрд╕्рддाрд░, рдУрд▓рдо्рдкрд╕ рдоोрди्рд╕ рдкрд░ рейреж Pa (реж.режрейреж kPa) рдиिрдо्рди рд╕े рд╣ेрд▓्рд▓ाрд╕ рдк्рд▓ेрдиिрд╕िрдпा рдоें рез,резрелрел Pa (рез .резрелрел kPa) рдХे рдКрдкрд░ рддрдХ рд╣ै।[80] рдЕрдкрдиे рд╕рдмрд╕े рдоोрдЯाрдИ рдкрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХा рд╕рддрд╣ी рджрдмाрд╡, рдкृрде्рд╡ी рдХी рд╕рддрд╣ рд╕े рейрел рдХि॰рдоी॰ рдКрдкрд░ рдкाрдП рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рджрдмाрд╡ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै।[81] рдпрд╣ рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕рддрд╣ी рджрдмाрд╡ рд╕े рез% рдХрдо рд╣ै (резрежрез.рей kPa)। рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХा рд╕्рдХेрд▓ рд╣ाрдИрдЯ рд▓рдЧрднрдЧ резреж.рео рдХि॰рдоी॰ рд╣ै,[82] рдЬो рдХि рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╕े (рем рдХि॰рдоी॰) рдЙंрдЪा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдоंрдЧрд▓ рдХा рд╕рддрд╣ी рдЧुрд░ुрдд्рд╡ рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕рддрд╣ी рдЧुрд░ुрдд्рд╡ рд╕े рдХेрд╡рд▓ рейрео% рд╣ै, рдЗрд╕ рдк्рд░рднाрд╡ рдХी рднрд░рдкाрдИ рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे релреж% рд╕े рдЕрдзिрдХ рдФрд╕рдд рдЖрдгрд╡िрдХ рднाрд░ рдФрд░ рдХрдо рддाрдкрдоाрди рдж्рд╡ाрд░ा рдХी рдЬाрддी рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдХा рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ репрел% рдХाрд░्рдмрди рдбाрдЗрдСрдХ्рд╕ाрдЗрдб, рей% рдиाрдЗрдЯ्рд░ोрдЬрди, рез.рем% рдЖрд░्рдЧрди рд╕े рдмрдиा рд╣ैं рдФрд░ рдСрдХ्рд╕ीрдЬрди рдФрд░ рдкाрдиी рдХे рдиिрд╢ाрди рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ैं।[6] рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХाрдлी рдзूрд▓ рдпुрдХ्рдд рд╣ै, рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЖрд╕рдоाрди рдХो рдПрдХ рдЧрд╣рд░ा рдкीрд▓ा рд░ंрдЧ рджेрддा рд╣ै рдЬैрд╕ा рд╕рддрд╣ рд╕े рджेрдЦा рдЧрдпा।[83]

рдоीрдеेрди рдХा рдирдХ्рд╢ा

рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдоीрдеेрди рдХा рдкрддा рейреж рдкीрдкीрдмी рдХी рдоोрд▓ рднिрди्рдирддा рдХे рд╕ाрде рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рд╣ै;[84][85] рдпрд╣ рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдкंрдЦों рдоें рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै рдФрд░ рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдмрддाрддी рд╣ै рдХि рдоीрдеेрди рдЕрд╕рддрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рд╕े рдЬाрд░ी рдХी рдЧрдИ рдеी। рдЙрдд्рддрд░ी рдордз्рдп рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рдоें, рдк्рд░рдзाрди рдкंрдЦ резреп,режрежреж рдоीрдЯ्рд░िрдХ рдЯрди рдоीрдеेрди рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддी рд╣ै, реж.рем рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рдк्рд░рддि рд╕ेрдХंрдб рдХी рдПрдХ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд╕्рд░ोрдд рдХे рд╕ाрде।[86][87] рд░ूрдкрд░ेрдЦा рд╕ुрдЭाрд╡ рджेрддी рд╣ै рдХि рд╡рд╣ां рджो рд╕्рдеाрдиीрдп рд╕्рд░ोрдд рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ै, рдкрд╣рд▓ा рейреж° рдЙрдд्рддрд░,реиремреж° рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рдирдЬрджीрдХी рдХेंрдж्рд░ рдФрд░ рджूрд╕рд░ा реж°, рейрезреж° рдкрд╢्рдЪिрдо рдХे рдирдЬрджीрдХ।[86] рдпрд╣ рдЕрдиुрдоाрди рд╣ै рдХि рдоंрдЧрд▓ реиренреж рдЯрди / рд╡рд░्рд╖ рдоीрдеेрди рдЙрдд्рдкाрджिрдд рдХрд░рддा рд╣ै।[86][88]

рдЧрд░्рднिрдд рдоीрдеेрди рдХे рд╡िрдиाрд╢ рдХा рдЬीрд╡рдирдХाрд▓ рд▓рдо्рдмे рд╕े рд▓ंрдмा рек рдкृрде्рд╡ी рд╡рд░्рд╖ рдФрд░ рдЫोрдЯे рд╕े рдЫोрдЯा реж.рем рдкृрде्рд╡ी рд╡рд░्рд╖ рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।[86][89] рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдЧрддिрд╡िрдзि, рдзूрдордХेрддु рд╕ंрдШाрддों рдФрд░ рдоीрдеेрди рдкैрджा рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ी рдЬीрд╡рди рд░ूрдкों рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि, рд╕ंрднрд╡ рд╕्рд░ोрддों рдХे рдмीрдЪ рд╣ैं। рдоीрдеेрди рдПрдХ рдЧैрд░-рдЬैрд╡िрдХ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдж्рд╡ाрд░ा рднी рдкैрджा рд╣ो рд╕рдХी рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕рд░्рдкेंрдЯाрдЗрдиीрдЬेрд╕рди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдкाрдиी, рдХाрд░्рдмрди рдбाрдИрдЖрдХ्рд╕ाрдЗрдб рдФрд░ рдЙрд╕ рдУрд▓िрд╡िрди рдЦрдиिрдЬ рдХो рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬिрд╕े рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдЖрдо рд╣ोрдиा рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।[90]

рдЬрд▓рд╡ाрдпुрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рд╣рдмрд▓ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рджूрд░рджрд░्рд╢ी рд╕े реирео рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ реирежрежрел, рджृрд╢्рдп рдзूрд▓ рддूрдлाрди рдХे рд╕ाрде

рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХे рд╕рднी рдЧ्рд░рд╣ों рдоें, рд╕рдоाрди рдШूрд░्рдгрди рдЕрдХ्рд╖ीрдп рдЭुрдХाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЛрддुрдПँ рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рдПрдХ рдЬैрд╕ी рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЛрддुрдУं рдХी рд▓рдо्рдмाрдЗрдпां рдкृрде्рд╡ी рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рд▓рдЧрднрдЧ рджोрдЧुрдиी рд╣ै, рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рджूрд░ рд╣ोрдиे рд╕े рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡рд░्рд╖, рд▓рдЧрднрдЧ рджो рдкृрде्рд╡ी-рд╡рд░्рд╖ рд▓рдо्рдмाрдИ рдЬिрддрдиे рдЖрдЧे рд╣ैं। рдоंрдЧрд▓ рд╕рддрд╣ рдХा рддाрдкрдоाрди рднी рд╡िрд╡िрдзрддाрдкूрд░्рдг рд╣ै, рдз्рд░ुрд╡ीрдп рд╕рд░्рджिрдпों рдХे рджौрд░ाрди рддाрдкрдоाрди рд▓рдЧрднрдЧ −реорен° рд╕े. (−резреирел° рдлे.) рдиीрдЪे рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें −рел° рд╕े. (реирей° рдлे.) рдКँрдЪे рддрдХ рд░рд╣рддा рд╣ै।[37] рд╡्рдпाрдкрдХ рддाрдкрдоाрди рд╡िрд╕्рддाрд░, рдиिрдо्рди рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рджाрдм, рдиिрдо्рди рддाрдкीрдп рдЬрдб़рдд्рд╡ рдФрд░ рдкрддрд▓े рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓, рдЬो рдЬ्рдпाрджा рд╕ौрд░ рддाрдк рд╕ंрдЧ्рд░рд╣िрдд рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддा, рдХे рдХाрд░рдг рд╣ै। рдпрд╣ рдЧ्рд░рд╣ рдкृрде्рд╡ी рдХी рддुрд▓рдиा рдоें рд╕ूрд░्рдп рд╕े рез.релреи рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рджूрд░ рднी рд╣ै, рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाрдд्рд░ рекрей% рд╕ूрд░्рдп рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдоाрдд्рд░ा рд╣ी рдкрд╣ुँрдЪ рдкाрддी рд╣ै।[91]

рдпрджि рдоंрдЧрд▓ рдХी рдПрдХ рдкृрде्рд╡ी-рд╕рджृрд╢्рдп рдХрдХ्рд╖ा рдеी, рддो рдЙрд╕рдХी рдЛрддुрдПँ рднी рдкृрде्рд╡ी-рд╕рджृрд╢्рдп рд░рд╣ी рд╣ोрдЧी рдХ्рдпोंрдХि рджोрдиों рдЧ्рд░рд╣ों рдХा рдЕрдХ्рд╖ीрдп рдЭुрдХाрд╡ рд▓рдЧрднрдЧ рд╕рдоाрди рд╣ै। рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рдоंрдЧрд▓ рдХी рдмрдб़ी рдХрдХ्рд╖ीрдп рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рдПрдХ рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдк्рд░рднाрд╡ рд░рдЦрддी рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдЙрдкрд╕ौрд░ рдХे рдирдЬрджीрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рддрдм рджрдХ्рд╖िрдгी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдоें рдЧрд░्рдоी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╕рд░्рджी рд╣ोрддी рд╣ै рдФрд░ рдЕрдкрд╕ौрд░ рдХे рдирдЬрджीрдХ рд╣ोрддा рд╣ै рддрдм рджрдХ्рд╖िрдгी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдоें рд╕рд░्рджी рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ рдоें рдЧрд░्рдоी рд╣ोрддी рд╣ै। рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рджрдХ्рд╖िрдгी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдоें рдоौрд╕рдо рдЕрдзिрдХ рдЪрд░рдо рдФрд░ рдЙрдд्рддрд░ी рдЧोрд▓ाрд░्рдж्рдз рдоें рдоौрд╕рдо рдоाрдоूрд▓ी рд╣ोрддा рд╣ै рдЕрди्рдпрдеा рдоाрдорд▓ा рдХुрдЫ рдЕрд▓рдЧ рд╣ी рд╣ोрддा। рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рддाрдкрдоाрди рейреж° рд╕े. (реорем° рдлे.) рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рд╕рдХрддा рд╣ै рдЬो рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╕рдорддुрд▓्рдп рдЧ्рд░ीрд╖्рдо рддाрдкрдоाрди рд╕े рдЬ्рдпाрджा рддрдк्рдд рд╣ोрддा рд╣ै।[92]

рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рд╣рдоाрд░े рд╕ौрд░рдоंрдбрд▓ рдХा рд╕рдмрд╕े рдмрдб़ा рдзूрд▓ рддूрдл़ाрди рд╣ै। рдпрд╣ рд╡िрд╡िрдзрддा рд▓िрдП рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै, рдЫोрдЯे рд╣िрд╕्рд╕े рдкрд░ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдЗрддрдиा рд╡िрд╢ाрд▓ рддूрдл़ाрди рдХि рд╕рдоूрдЪे рдЧ्рд░рд╣ рдХो рдвँрдХ рджे। рд╡ें рддрдм рдк्рд░рд╡ृрдд्рдд рдкाрдП рдЬाрддे рд╣ै рдЬрдм рд╕ूрд░्рдп рдХे рд╕рдоीрдк рд╣ोрддे рд╣ै рдФрд░ рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рддाрдкрдоाрди рдХे рд▓िрдП рд╡ृрдж्рдзि рджрд░्рд╢ा рдЧрдП рд╣ै।[93]

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдкृрде्рд╡ी рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг (Gravity) рдХрдо рд╣ै рдЗрд╕े 1/6 рдоाрдиी рдЬाрддी рд╣ै ।

рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдПрд╡ं рдШूрд░्рдгрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдФрд╕рдд рджूрд░ी рд▓рдЧрднрдЧ реирей рдХрд░ोрдб़ рдХि॰рдоी॰ (рез.рел рдЦ॰рдЗ॰) рдФрд░ рдХрдХ्рд╖ीрдп рдЕрд╡рдзि ремреорен (рдкृрде्рд╡ी) рджिрд╡рд╕ рд▓ाрд▓ рдиिрд╢ाрди рдХे рд░ूрдк рдоें, рдкृрде्рд╡ी рдХी рдХрдХ्рд╖ा (рдиीрд▓ी) рдХे рд╕ाрде рджрд░्рд╢ाрдИ рдЧрдИ рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдФрд╕рдд рджूрд░ी рд▓рдЧрднрдЧ реирей рдХрд░ोрдб़ рдХि॰рдоी॰ (рез.рел рдЦ॰рдЗ॰) рдФрд░ рдХрдХ्рд╖ीрдп рдЕрд╡рдзि ремреорен (рдкृрде्рд╡ी) рджिрд╡рд╕ рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рд╕ौрд░ рджिрд╡рд╕ рдПрдХ рдкृрде्рд╡ी рджिрд╡рд╕ рд╕े рдоाрдд्рд░ рдеोрдб़ा рд╕ा рд▓ंрдмा рд╣ै : реирек рдШंрдЯे, рейреп рдоिрдирдЯ рдФрд░ рейрел.реирекрек рд╕ेрдХрдг्рдб। рдПрдХ рдоंрдЧрд▓ рд╡рд░्рд╖ рез.реореорежреп рдкृрде्рд╡ी рд╡рд░्рд╖ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рдпा рез рд╡рд░्рд╖, рейреиреж рджिрди рдФрд░ резрео.реи рдШंрдЯे рд╣ै।[6]

рдоंрдЧрд▓ рдХा рдЕрдХ्рд╖ीрдп рдЭुрдХाрд╡ реирел.резреп рдбिрдЧ्рд░ी рд╣ै, рдЬो рдХि рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЕрдХ्рд╖ीрдп рдЭुрдХाрд╡ рдХे рдмрд░ाрдмрд░ рд╣ै।[6] рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк, рдоंрдЧрд▓ рдХी рдЛрддुрдПँ рдкृрде्рд╡ी рдХे рдЬैрд╕ी рд╣ै, рд╣ाрд▓ांрдХि рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдпे рдЛрддुрдПँ рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рд╕े рджोрдЧुрдиी рд▓рдо्рдмी рд╣ै। рд╡рд░्рдд्рддрдоाрди рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рдз्рд░ुрд╡ рдХी рд╕्рдеिрддि рдб़ेрдиेрдм рддाрд░े рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ै। [94] рдоंрдЧрд▓ рдЕрдкрдиे рдЕрдкрд╕ौрд░ рд╕े рдоाрд░्рдЪ реирежрезреж рдоें рдЧुрдЬрд░ा[95] рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЙрдкрд╕ौрд░ рд╕े рдоाрд░्рдЪ реирежрезрез рдоें।[96] рдЕрдЧрд▓ा рдЕрдкрд╕ौрд░ рдлрд░рд╡рд░ी реирежрезреи рдоें[96] рдФрд░ рдЕрдЧрд▓ा рдЙрдкрд╕ौрд░ рдЬрдирд╡рд░ी реирежрезрей рдоें рд╣ोрдЧा।[96]

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी реж.режреп рдХी рдПрдХ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрдХ्рд╖ीрдп рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рд╣ै, рд╕ौрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рд╕ाрдд рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рд╣ों рдоें рдХेрд╡рд▓ рдмुрдз, рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рдпрд╣ рдЬ्рдЮाрдд рд╣ै рдХि рдкूрд░्рд╡ рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рд╡рд░्рдд्рддрдоाрди рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдЕрдзिрдХ рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рдеी। резрей.рел рд▓ाрдЦ рдкृрде्рд╡ी рд╡рд░्рд╖ рдкрд╣рд▓े рдХे рдПрдХ рдмिंрджु рдкрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рд▓рдЧрднрдЧ реж.режрежреи рдеी, рдЬो рдЖрдЬ рдХी рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдмрд╣ुрдд рдХрдо рд╣ै।[97] рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рдХा рдЪрдХ्рд░, рдкृрде्рд╡ी рдХे рез,режреж,режрежреж рд╡рд░्рд╖ीрдп рдЪрдХ्рд░ рдХी рддुрд▓рдиा рдоें репрем,режрежреж рдкृрде्рд╡ी рд╡рд░्рд╖ рд╣ै।[98] рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рдХा рдЪрдХ्рд░ реиреи рд▓ाрдЦ рдкृрде्рд╡ी рд╡рд░्рд╖ рдХे рд╕ाрде рдмрд╣ुрдд рд▓ंрдмा рднी рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рдЧ्рд░ाрдл рдоें репрем,режрежреж рд╡рд░्рд╖ीрдп рдЪрдХ्рд░ рдХो рдвँрдХ рджेрддा рд╣ै। рдЕंрддिрдо рейрел,режрежреж рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд▓िрдП рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा, рджूрд╕рд░े рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг рдк्рд░рднाрд╡ рдХे рдХाрд░рдг рдеोрдб़ी рд╕ी рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рд╡िрдХेрди्рдж्рд░рддा рдкाрддी рд░рд╣ी рд╣ै। рдкृрде्рд╡ी рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдмीрдЪ рдХी рдиिрдХрдЯрддрдо рджूрд░ी, рдоाрдоूрд▓ी рдШрдЯाрд╡ рдХे рд╕ाрде рдЕрдЧрд▓े реирел,режрежреж рд╡рд░्рд╖ों рдХे рд▓िрдП рдЬाрд░ी рд░рд╣ेрдЧी।[99]

рдЫрд╡िрдпां рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдХी рддुрд▓рдиा рд╕ेрд░ेрд╕,рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдкрдЯ्рдЯे рдоें рдПрдХ рд╡ाрдорди рдЧ्рд░рд╣, рдХे рд╕ाрде рдХрд░рддी рд╣ुрдИ। рдмाрдИं рдЫрд╡ि рдХो рдЙрдд्рддрд░ी рдХ्рд░ांрддिрд╡ृрдд्рдд рдз्рд░ुрд╡ рд╕े рдЬрдмрдХि рджाрдИं рдХो рдЖрд░ोрд╣ी рдкाрдд рд╕े рджिрдЦाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдХрдХ्рд╖ा рдХा рдХ्рд░ांрддिрд╡ृрдд्рдд рдХे рджрдХ्рд╖िрдг рдХा рдЦंрдб рдЧрд╣рд░े рд░ंрдЧ рдоें рдЕंрдХिрдд рд╣ै। perihelia (q) рдФрд░ aphelia (Q) рдиिрдХрдЯрддрдо рдЧрдорди рдХी рджिрдиांрдХ рдХे рд╕ाрде рд╡рд░्рдЧीрдХृрдд рд╣ैं। рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рд▓ाрд▓ рдЬрдмрдХि рд╕ेрд░ेрд╕ рдХी рдкीрд▓ी рд╣ै।

рдЪрди्рдж्рд░рдоाрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдХे рджो рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рдЫोрдЯे рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдЪрди्рдж्рд░рдоा рд╣ै, рдлोрдмोрд╕ рдФрд░ рдбिрдоोрдЬ़, рдЬिрд╕рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ै। рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдПрдХ рдЬ्рдпाрджा рд╕рдорд░्рдеिрдд рд╕िрдж्рдзांрдд рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдЕрдиिрд╢्рдЪिрдд рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै।[100] рджोрдиों рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдЕрд╕ाрдл рд╣ाрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा резреоренрен рдоें рдЦोрдЬे рдЧрдП рдеे рдФрд░ рдЙрдирдХे рдиाрдо рдкाрдд्рд░ рдлोрдмोрд╕ (рдЖрддंрдХ / рдбрд░) рдФрд░ рдбिрдоोрдЬ़ (рдЖрддंрдХ / рднрдп) рдкрд░ рд░рдЦे рдЧрдП рдЬो, рдЧ्рд░ीрдХ рдкौрд░ाрдгिрдХ рдХрдеाрдУं рдоें рд▓рдб़ाрдИ рдоें, рдЙрдирдХे рдкिрддा рдпुрдж्рдз рдХे рджेрд╡рддा рдПрд░ीрд╕ рдХे рд╕ाрде рдеे। рдПрд░ीрд╕ рд░ोрдо рдХे рд▓ोрдЧों рдХे рд▓िрдП рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рдеा।[101][102]

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕рддрд╣ рд╕े, рдлोрдмोрд╕ рдФрд░ рдбिрдоोрдЬ़ рдХी рдЧрддिрдпां рд╣рдоाрд░े рдЕрдкрдиे рдЪाँрдж рдХी рдЕрдкेрдХ्рд╖ा рдХाрдлी рдЕрд▓рдЧ рджिрдЦाрдИ рджेрддी рд╣ैं। рдлोрдмोрд╕ рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рдЙрджрдп рд╣ोрддा рд╣ै, рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЕрд╕्рдд рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдоाрдд्рд░ резрез рдШंрдЯे рдмाрдж рдлिрд░ рд╕े рдЙрджिрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдбिрдоोрдЬ़ рдХी рдмिрд▓рдХुрд▓ рдеोрдб़ी рд╕ी рдмाрд╣рд░ рд╕рдордХाрд▓िрдХ рдХрдХ्рд╖ा рд╣ै, рдЕрд░्рдеाрдд рдЙрд╕рдХी рдХрдХ्рд╖ीрдп рдЕрд╡рдзि рдЙрд╕рдХी рдШूрд░्рдгрди рдЕрд╡рдзि рд╕े рдоेрд▓ рдЦाрддी рд╣ै, рдЖрд╢ाрдиुрд░ूрдк рдпрд╣ рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЙрджिрдд рд╣ोрддा рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдмрд╣ुрдд рдзीрд░े рдзीрд░े। рдбिрдоोрдЬ़ рдХी рейреж рдШंрдЯे рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж, рдпрд╣ рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рдЕрд╕्рдд рд╣ोрдиे рдХे рд▓िрдП реи.рен рджिрди рд▓ेрддा рд╣ै рдХ्рдпोंрдХि рдпрд╣ рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдШूрд░्рдгрди рджिрд╢ा рдоें рд╕ाрде рд╕ाрде рдШूрдорддे рд╣ुрдП рдзीрд░े рд╕े рдбूрдмрддा рд╣ै, рдЙрджрдп рдХे рд▓िрдП рдлिрд░ рд╕े рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд▓ंрдмा рд╕рдордп рд▓ेрддा рд╣ै।[103]

рдЪूँрдХि рдлोрдмोрд╕ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рддुрд▓्рдпрдХाрд▓िрдХ рдКंрдЪाрдИ рд╕े рдиीрдЪे рд╣ै, рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рд╕े рдЬ्рд╡ाрд░ीрдп рдмрд▓ рдЙрд╕рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдХो рдзीрд░े-рдзीрд░े рдЫोрдЯी рдХрд░ рд░рд╣ा рд╣ैं (рд╡рд░्рддрдоाрди рджрд░ : рд▓рдЧрднрдЧ рез.рео рдоीрдЯрд░ рдк्рд░рддि рд╕рджीं)। рд▓рдЧрднрдЧ рел рдХрд░ोрдб़ рд╡рд░्рд╖ рдоें рдпрд╣ рдпा рддो рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕рддрд╣ рдоें рджुрд░्рдШрдЯрдиाрдЧ्рд░рд╕्рдд рд╣ो рдЬाрдПрдЧा рдпा рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдЫрд▓्рд▓े рдХे рд░ूрдк рдоें рдЯूрдЯрдХрд░ рдмिрдЦрд░ рдЬाрдПрдЧा।[103]

рджोрдиों рдЪрди्рдж्рд░рдоाрдУं рдХी рдЙрдд्рдкрдд्рддि рдХी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рд╕рдордЭ рдирд╣ीं рд╣ै, рдиिрдо्рди рдПрд▓्рдмिрдбो рдФрд░ рдХाрд░्рдмрдирдпुрдХ्рдд рдХोंрдб्рд░ाрдИрдЯ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕े рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╕рдоाрди рдоाрдиा рдЬा рд░рд╣ा рд╣ै, рдЬो рд╣рдеिрдпाрдиे рдХे рд╕िрдж्рдзांрдд рдХा рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддा рд╣ै। рдлोрдмोрд╕ рдХी рдЕрд╕्рдеिрд░ рдХрдХ्рд╖ा рдПрдХ рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рд╣рдеिрдпाрдиे рдХी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХी рдУрд░ рдЗंрдЧिрдд рдк्рд░рддीрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рджोрдиों рдХी рдХрдХ्рд╖ाрдПं рд╡ृрдд्рддाрдХाрд░ рд╣ै, рднूрдордз्рдп рд░ेрдЦा рдХे рдмрд╣ुрдд рдиिрдХрдЯ рд╣ै, рдЬो рдЬрдмрд░рди рдЫीрди рд▓िрдП рдЧрдП рдиिрдХाрдпों рдХे рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЕрд╕ाрдоाрди्рдп рд╣ै рдФрд░ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдЕрдзिрдЧ्рд░рд╣рдг рдЧрддिрд╢ीрд▓рддा рднी рдЬрдЯिрд▓ рдХрд░ рд░рд╣ी рд╣ैं।

рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рдЦोрдЬрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ реи рдЕрд╡рддрд░рдг рд╕्рдерд▓, рдордИ резрепренреп
рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рез рдЕрд╡рддрд░рдг рд╕्рдерд▓, рдлрд░рд╡рд░ी резрепренрео

рд╣ाрд▓ рдХी рдЧ्рд░рд╣ीрдп рд╡ाрд╕рдпोрдЧ्рдпрддा рдХी рд╣рдоाрд░ी рд╕рдордЭ рдЙрди рдЧ्рд░рд╣ों рдХे рдкрдХ्рд╖ рдоें рд╣ै рдЬिрдирдХे рдкाрд╕ рдЕрдкрдиी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рддрд░рд▓ рдкाрдиी рд╣ै। рдЧ्рд░рд╣ीрдп рд╡ाрд╕рдпोрдЧ्рдпрддा, рджुрдиिрдпा рдХो рд╡िрдХрд╕िрдд рдХрд░рдиे рдФрд░ рдЬीрд╡рди рдХो рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдПрдХ рдХ्рд╖рдорддा рд╣ै। рдк्рд░ाрдпः рдЗрд╕рдХी рдоुрдЦ्рдп рдоांрдЧ рд╣ै рдХि рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рд╡ाрд╕рдпोрдЧ्рдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рднीрддрд░ рд╕्рдеिрдд рд╣ो, рдЬिрд╕рдХे рд▓िрдП рд╕ूрд░्рдп рд╡рд░्рддрдоाрди рдоें рдЗрд╕ рджाрдпрд░े рдХो рд╢ुрдХ्рд░ рд╕े рдеोрдб़े рд╕े рдкрд░े рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд▓рдЧрднрдЧ рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЕрд░्рдз्рдп-рдоुрдЦ्рдп рдЕрдХ्рд╖ рддрдХ рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдХрд░рддा рд╣ै।[104] рд╕ूрд░्рдп рд╕े рдиिрдХрдЯрддा рдХे рджौрд░ाрди рдоंрдЧрд▓ рдЗрд╕ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХे рдЕрди्рджрд░ рдбुрдмрдХी рд▓рдЧाрддा рд╣ै, рдкрд░рди्рддु рдЧ्рд░рд╣ рдХा рдкрддрд▓ा (рдиिрдо्рди-рджाрдм) рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓, рдЗрди рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдЕрд╡рдзिрдпों рд╕े рдмрдб़े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдкрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рддрд░рд▓ рдкाрдиी рдХी рд░рдХ्рд╖ा рдХрд░рддा рд╣ै। рддрд░рд▓ рдкाрдиी рдХे рдкूрд░्рд╡ рдк्рд░рд╡ाрд╣ рд╡ाрд╕рдпोрдЧ्рдпрддा рдХे рд▓िрдП рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдХ्рд╖рдорддा рдХो рджрд░्рд╢ाрддा рд╣ै। рд╣ाрд▓ рдХे рдХुрдЫ рдк्рд░рдоाрдг рдиे рд╕ंрдХेрдд рджिрдпा рд╣ै рдХि рдиिрдпрдоिрдд рд╕्рдерд▓ीрдп рдЬीрд╡рди рдХो рдЖрдзाрд░ рд╣ेрддू рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕рддрд╣ рдкрд░ рдХिंрдЪिрдд рдкाрдиी рдмрд╣ुрдд рдЬ्рдпाрджा рд▓рд╡рдгीрдп рдФрдП рдЕрдо्рд▓ीрдп рд░рд╣ा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै।[105]

рдЪुрдо्рдмрдХीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдХी рдХрдоी рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХा рдЕрдд्рдпंрдд рдкрддрд▓ा рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдПрдХ рдЪुрдиौрддी рд╣ै: рдЗрд╕ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдкाрд╕, рдЕрдкрдиी рд╕рддрд╣ рдХे рдЖрд░рдкाрд░ рдоाрдоूрд▓ी рддाрдк рд╕ंрдЪрд░рдгрд╕ौрд░ рд╡ाрдпु рдХे рд╣рдорд▓े рдХे рдЦिрд▓ाрдл рдХрдордЬोрд░ рдЕрд╡рд░ोрдзрдХ рдФрд░ рдкाрдиी рдХो рддрд░рд▓ рд░ूрдк рдоें рдмрдиाрдП рд░рдЦрдиे рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╡ाрдпु рдоंрдбрд▓ीрдп рджाрдм рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рднी рдХрд░ीрдм рдХрд░ीрдм, рдпा рд╢ाрдпрдж рдкूрд░ी рддрд░рд╣ рд╕े, рднूрд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд░ूрдк рд╕े рдоृрдд рд╣ै; рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдЧрддिрд╡िрдзि рдХे рдЕंрдд рдиे рдЙрдкрд░ी рддौрд░ рдкрд░ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рднीрддрд░ рдФрд░ рд╕рддрд╣ рдХे рдмीрдЪ рдоें рд░рд╕ाрдпрдиों рдФрд░ рдЦрдиिрдЬों рдХे рдкुрдирд░्рдЪрдХ्рд░рдг (рд░ीрд╕ाрдЗрдХ्рд▓िंрдЧ) рдХो рдмंрдж рдХрд░ рджिрдпा рд╣ै।[106]

рдк्рд░рдоाрдг рд╕ुрдЭाрд╡ рджेрддे рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЧ्рд░рд╣ рдЬैрд╕ा рдХि рдЖрдЬ рд╣ै рдХि рддुрд▓рдиा рдоें рдПрдХ рд╕рдордп рдХाрдлी рдЕрдзिрдХ рд░рд╣рдиे рдпोрдЧ्рдп рдеा, рдкрд░рди्рддु рдЪाрд╣े рдЬो рд╣ो рд╡рд╣ां рдХрднी рд░рд╣े рдЬीрд╡ों рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдЕрдирдЬाрди рдмрдиी рд╣ुрдИ рд╣ै। рдордз्рдп резрепренреж рдХे рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рдпाрди рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ंрдмंрдзिрдд рдЕрд╡рддрд░рдг рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХी рдоिрдЯ्рдЯी рдоें рд╕ूрдХ्рд╖्рдордЬीрд╡ों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬाрди-рдмूрдЬ рдХрд░ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдХिрдпे рдФрд░ рдкрд░िрдгाрдо рд╕рдХाрд░ाрдд्рдордХ рд░рд╣ा, рдЬिрд╕рдоे рдкाрдиी рдФрд░ рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ों рдкрд░ рд╕े рдЕрдиाрд╡рд░िрдд CO2 рдХे рдЙрдд्рдкाрджрди рдХी рдПрдХ рдЕрд╕्рдеाрдпी рд╡ृрдж्рдзि рднी рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै। рдЬीрд╡рди рдХा рдпрд╣ рдЪिрди्рд╣ рдмाрдж рдоें рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╡िрд╡ाрджिрдд рд░рд╣ा рдеा, рдЬिрд╕рдХा рдкрд░िрдгाрдо рдиिрд░ंрддрд░ рдмрд╣рд╕ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ुрдЖ, рдиाрд╕ा рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдЧिрд▓्рдмрд░्рдЯ рд▓ेрд╡िрди рдиे рдЬोрд░ рджेрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдХि рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рдиे рдЬीрд╡рди рдкाрдпा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЖрдзुрдиिрдХ рдЬ्рдЮाрди рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें, рдЬीрд╡рди рдХे рдЪрд░рдордкрд╕ंрджी рд░ूрдкों рдХे рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рдЖंрдХрдб़ो рдХे рдПрдХ рдкुрдиः рд╡िрд╢्рд▓ेрд╖рдг рдиे рд╕ुрдЭाрд╡ рджिрдпा рд╣ै рдХि рдЬीрд╡рди рдХे рдЗрди рд░ूрдкों рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдиे рдХे рд▓िрдП рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рдХे рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдкрд░िрд╖्рдХृрдд рдирд╣ीं рдеे। рдЗрд╕ рдкрд░ीрдХ्рд╖рдг рдиे рдПрдХ рдЬीрд╡рди рд░ूрдк (рдХрд▓्рдкिрдд) рдХो рднी рдоाрд░ рдбाрд▓ा рд╣ै।[107] рдлीрдиिрдХ्рд╕ рдоाрд░्рд╕ рд▓ैंрдбрд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдП рдЧрдП рдкрд░ीрдХ्рд╖рдгों рд╕े рдкрддा рдЪрд▓ा рд╣ै рдХि рдоिрдЯ्рдЯी рдХी рдПрдХ рдмрд╣ुрдд рдХ्рд╖ाрд░ीрдп pH рд╣ै рдФрд░ рдпрд╣ рдоैрдЧ्рдиीрд╢िрдпрдо, рд╕ोрдбिрдпрдо, рдкोрдЯेрд╢िрдпрдо рдФрд░ рдХ्рд▓ोрд░ाрдЗрдб рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै।[108] рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рдкोрд╖рдХ рддрдд्рд╡ рдЬीрд╡рди рдХो рдЖрдзाрд░ рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдорд░्рде рд╣ो рд╕рдХрддे рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдЬीрд╡рди рдХो рдЕрднी рднी рдЧрд╣рди рдкрд░ाрдмैंрдЧрдиी рдк्рд░рдХाрд╢ рд╕े рдкрд░िрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।[109]

рдЬॉрдирд╕рди рд╕्рдкेрд╕ рд╕ेंрдЯрд░ рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдоें, рдЙрд▓्рдХा ALH84001 рдоें рдХुрдЫ рдЖрдХрд░्рд╖рдХ рдЖрдХाрд░ рдкाрдП рдЧрдП рд╣ै, рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рд╕े рдЙрдд्рдкрди्рди рд╣ुрдП рдоाрдиे рдЧрдП рд╣ै। рдХुрдЫ рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдХा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡ рд╣ै рдХि рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рд╡िрдж्рдпрдоाрди рдпрд╣ рдЬ्рдпाрдоिрддीрдп рдЖрдХृрддिрдпां рдЕрд╢्рдоिрднूрдд рд░ोрдЧाрдгुрдУं рдХी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдПрдХ рдЙрд▓्рдХा рдЯрдХ्рдХрд░ рдиे рдЗрд╕ рдЙрд▓्рдХाрдкिंрдб рдХो рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рд╡िрд╖्рдлोрдЯिрдд рдХрд░ рджिрдпा рдеा рдФрд░ рдЗрд╕े рдПрдХ рез.рел рдХрд░ोрдб़-рд╡рд░्рд╖ीрдп рдпाрдд्рд░ा рдкрд░ рдкृрде्рд╡ी рдХे рд▓िрдП рднेрдЬ рджिрдпा।[110]

рд╣ाрд▓ рд╣ी рдоें рдоाрд░्рд╕ рдСрд░्рдмिрдЯрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рдоीрдеेрди рдФрд░ рдлोрд░्рдоेрд▓्рдб़ेрд╣ाрдИрдб рдХी рдЫोрдЯी рдоाрдд्рд░ा рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдпा рдЧрдпा рдФрд░ рджोрдиों рдиे рдЬीрд╡рди рдХे рд▓िрдП рд╕ंрдХेрдд рдХे рд╣ोрдиे рдХा рджाрд╡ा рдХिрдпा рд╣ै, рдЙрдирдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдпे рд░ाрд╕ाрдпрдиिрдХ рдпौрдЧिрдХ рдоंрдЧрд▓ рдХे рдоाрд╣ौрд▓ рдоें рдЬрд▓्рджी рд╕े рдЯूрдЯ рдЬाрдПंрдЧे।[111][112] рдпрд╣ рджूрд░ рд╕े рд╕ंрднрд╡ рд╣ै рдХि рдЗрди рдпौрдЧिрдХों рдХे рд╕्рдеाрди рдХी рднрд░рдкाрдИ рдЬ्рд╡ाрд▓ाрдоुрдЦी рдпा рднूрдЧрд░्рднीрдп рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै рдЕрд░्рдеाрдд् рдЬैрд╕े рдХि рд╕рд░्рдкेंрдЯाрдЗрдиीрдЬेрд╕рди[90]

рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдЕрднिрдпाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдПंрдбेрд╡рд░ рдХ्рд░ेрдЯрд░ рдХा рдкрд╢्рдЪिрдоी рдХिрдиाрд░ा

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХो рдкृрде्рд╡ी рд╕े рджेрдЦा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै, рдкрд░ рдирд╡ीрдирддрдо рд╡िрд╕्рддृрдд рдЬाрдирдХाрд░ी рддो рдЕрдкрдиी-рдЕрдкрдиी рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдоें рдЙрд╕рдХे рдЗрд░्рджрдЧिрд░्рдж рдоंрдбрд░ा рд░рд╣े рдЪाрд░ рд╕рдХ्рд░िрдп рдпाрдиों рд╕े рдЖрддी рд╣ै: рдоाрд░्рд╕ рдУрдбिрд╕ी, рдоाрд░्рд╕ рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕, рдоंрдЧрд▓ рдЯोрд╣ी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдпाрди рдФрд░ рдУрдкोрд░्рдЪ्рдпुрдиिрдЯी рд░ोрд╡рд░। рд▓ोрдЧ рд╣ाрдИрд╡ीрд╢ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рд╕ाрде рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╕рддрд╣ рдХी реирел рд╕े.рдоी. рдкिрдХ्рд╕ेрд▓ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ों рдХे рд▓िрдП рдЕрдиुрд░ोрдз рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдПрдХ релреж рд╕े.рдоी. рд╡्рдпाрд╕ рдХी рджूрд░рдмीрди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рддा рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдХे рд▓िрдП рдкूрд░्рд╡ рдоें рджрд░्рдЬрдиों рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди, рдЬिрд╕рдоें рдСрд░्рдмिрдЯрд░рд▓ैंрдбрд░ рдФрд░ рд░ोрд╡рд░ рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै, рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╕рддрд╣, рдЬрд▓рд╡ाрдпु рдФрд░ рднूрд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рд╕ोрд╡िрдпрдд рд╕ंрдШрд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХाрдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдЬाрдкाрди рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬे рдЧрдП рд╣ै। реирежрежрео рдоें, рдкृрде्рд╡ी рдХी рд╕рддрд╣ рд╕े рдоंрдЧрд▓ рдХी рдзрд░рддी рддрдХ рдХा рд╕ाрдордЧ्рд░ी рдкрд░िрд╡рд╣рди рдоूрд▓्рдп рд▓рдЧрднрдЧ рей,режреп,режрежреж рдЕрдоेрд░िрдХी рдбॉрд▓рд░ рдк्рд░рддि рдХिрд▓ोрдЧ्рд░ाрдо рд╣ै।[113]

рд╡рд░्рддрдоाрди рдЕрднिрдпाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдиाрд╕ा рдХे рдоाрд░्рд╕ рдУрдбिрд╕ी рдпाрди рдиे реирежрежрез рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा।[114] рдУрдбिрд╕ी рдХे рдЧाрдоा рд░े рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░ोрдоीрдЯрд░ рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЙрдкрд░ी рдоीрдЯрд░ рдоें рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдоाрдд्рд░ा рдХी рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдпा। рдРрд╕ा рд▓рдЧрддा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рд╣ाрдЗрдб्рд░ोрдЬрди, рдЬрд▓ рдмрд░्рдл рдХे рд╡िрд╢ाрд▓ рднंрдбाрд░ рдоें рдиिрд╣िрдд рд╣ै।[115]

рдпूрд░ोрдкीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрднिрдХрд░рдг (рдЗрд╕ा) рдХा рдЕрднिрдпाрди, рдоाрд░्рд╕ рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕, реирежрежрей рдоें рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪा। рдЗрд╕рдиे рдмीрдЧрд▓ реи рд▓ैंрдбрд░ рдХो рдвोрдпा, рдЬो рдЕрд╡рддрд░рдг рдХे рджौрд░ाрди рд╡िрдлрд▓ рд░рд╣ा рдФрд░ рдлрд░рд╡рд░ी реирежрежрек рдоें рдЗрд╕े рд▓ाрдкрддा рдШोрд╖िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा।[116] реирежрежрек рдХी рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдоें рдк्рд▓ेрдиेрдЯрд░ी рдлूрд░िрдпрд░ рд╕्рдкेрдХ्рдЯ्рд░ोрдоीрдЯрд░ рдЯीрдо рдиे рдШोрд╖рдгा рдХी рдХि рдЗрд╕ рдпाрди рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоें рдоीрдеेрди рдХा рдкрддा рд▓рдЧाрдпा рдеा। рдЗрд╕ा рдиे рдЬूрди реирежрежрем рдоें рдФрд░ोрд░ा рдХे рдЦोрдЬ рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी।[117]

рдЬрдирд╡рд░ी реирежрежрек рдоें, рдиाрд╕ा рдХे рдЬुрдб़рд╡ा рдоंрдЧрд▓ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд░ोрд╡рд░рд╕्рдкिрд░िрдЯ (рдПрдордЗрдЖрд░-рдП) рдФрд░ рдУрдкोрд░्рдЪ्рдпुрдиिрдЯी (рдПрдордЗрдЖрд░-рдмी) рдоंрдЧрд▓ рдХी рдзрд░рддी рдкрд░ рдЙрддрд░े। рджोрдиों рдХो рдЕрдкрдиे рд╕рднी рд▓рдХ्рд╖्рдпों рд╕े рдЕрдзिрдХ рдоिрд▓ा। рдЕрдиेрдХों рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рд╡ाрдкрд╕ीрдпों рдХे рдмीрдЪ рдпрд╣ рдПрдХ рдиिрд░्рдгाрдпрдХ рд╕рдмूрдд рд░рд╣े рд╣ैं рдХि рджोрдиों рдЕрд╡рддрд░рдг рд╕्рдерд▓ों рдкрд░ рдкूрд░्рд╡ рдоें рдХुрдЫ рд╕рдордп рдХे рд▓िрдП рддрд░рд▓ рдкाрдиी рдоौрдЬूрдж рдеा। рдоंрдЧрд▓ рдХे рдзूрд▓ рдмрд╡ंрдбрд░ рдФрд░ рд╣рд╡ाрдИ рддूрдлाрдиों рдиे рдХрдИ рдЕрд╡рд╕рд░ों рдкрд░ рджोрдиों рд░ोрд╡рд░ों рдХे рд╕ौрд░ рдкैрдирд▓ों рдХो рд╕ाрдл рдХिрдпा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЙрдирдХे рдЬीрд╡рди рдХाрд▓ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ рд╣ै।[118] рд╕्рдкिрд░िрдЯ рд░ोрд╡рд░ (рдПрдордЗрдЖрд░-рдП) реирежрезреж рддрдХ рд╕рдХ्рд░िрдп рд░рд╣ा рдеा, рдЬрдм рддрдХ рдХि рдЗрд╕рдиे рдЖंрдХрдб़े рднेрдЬрдиा рдмंрдж рдирд╣ीं рдХрд░ рджिрдпा।

резреж рдоाрд░्рдЪ реирежрежрем рдХो рдиाрд╕ा рдХा рдоंрдЧрд▓ рдЯोрд╣ी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдпाрди (рдПрдордЖрд░рдУ), рдПрдХ рджो-рд╡рд░्рд╖ीрдп рд╡िрдЬ्рдЮाрди рд╕рд░्рд╡ेрдХ्рд╖рдг рдЪрд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдкрд╣ुंрдЪा। рдЗрд╕ рдпाрди рдиे рдЖрдЧाрдоी рд▓ैंрдбрд░ рдЕрднिрдпाрди рдХे рд▓िрдП рдЙрдкрдпुрдХ्рдд рдЕрд╡рддрд░рдг рд╕्рдерд▓ों рдХो рдЦोрдЬрдиे рдХे рд▓िрдП рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЗрд▓ाрдХों рдФрд░ рдоौрд╕рдо рдХा рдоाрдирдЪिрдд्рд░рдг рд╢ुрд░ू рдХिрдпा। рей рдоाрд░्рдЪ реирежрежрео рдХो рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХों рдиे рдмрддाрдпा, рдПрдордЖрд░рдУ рдиे рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдЙрдд्рддрд░ी рдз्рд░ुрд╡ рдХे рдкाрд╕ рдПрдХ рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣िрдорд╕्рдЦрд▓рди рд╢्рд░ृंрдЦрд▓ा рдХी рдкрд╣рд▓ी рдЫрд╡ि рдмिрдЧाрдб़ рджी।[119]

рдХ्рдпुрд░ीрдЖрд╕िрдЯी рдиाрдордХ, рдоंрдЧрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдк्рд░рдпोрдЧрд╢ाрд▓ा рдХो реирем рдирд╡рдо्рдмрд░ реирежрезрез рдХो рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкिрдд рдХिрдпा рдФрд░ рдЕрдЧрд╕्рдд реирежрезреи рдоें рдоंрдЧрд▓ рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪрдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै। репреж рдоीрдЯрд░/рдШंрдЯे рдХे рд╡िрд╕्рдеाрдкрди рджрд░ рдХे рд╕ाрде, рдпрд╣ рдоाрд░्рд╕ рдПрдХ्рд╕рдк्рд▓ोрд░ेрд╢рди рд░ोрд╡рд░्рд╕ рд╕े рдмрдб़ा рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдЙрди्рдирдд рд╣ै। рдЗрд╕рдХा рдкрд░िрдХ्рд╖рдг, рд░рд╕ाрдпрди рдирдоूрдиा рдЬांрдЪрдиे рд╡ाрд▓ा рдПрдХ рд▓ेрдЬрд░ рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै, рдЬो рдХि резрей рдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рд╕े рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдХी рд░ूрдкрд░ेрдЦा рдиिрдХाрд▓ рд▓ेрддा рд╣ै।[120]

рднूрддрдкूрд░्рд╡ рдЕрднिрдпाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдЕрднिрдпाрди рдХे рдк्рд░рдпाрд╕
рджрд╢рдХ
резрепремреж рд╡ां————————————— резрей
резрепренреж рд╡ां——————————— резрез
резрепреореж рд╡ां—— реи
резрепрепреж рд╡ां———————— рео
реирежрежреж рд╡ां———————— рео
реирежрезреж рд╡ां—— реи
рд╕ोрд╡िрдпрдд рдбाрдХ рдЯिрдХрдЯ рдкрд░ рдоाрд░्рд╕ рей рд▓ैंрдбрд░ .

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд╣рд▓ी рд╕рдлрд▓ рдЙрдб़ाрди резрек-резрел рдЬुрд▓ाрдИ резрепремрел рдХो рдиाрд╕ा рдж्рд╡ाрд░ा рднेрдЬी рдЧрдИ рдоेрд░िрдирд░ рек рдеी। резрек рдирд╡рдо्рдмрд░ резрепренрез рдХो рдоेрд░िрдирд░ реп, рдкрд╣рд▓ा рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдмрдиा рдЬिрд╕рдиे рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдХे рд▓िрдП рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢ рдХिрдпा।[121] рджो рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпाрди, реирен рдирд╡рдо्рдмрд░ резрепренрез рдХो рдоाрд░्рд╕ реи рдФрд░ рей рджिрд╕рдо्рдмрд░ рдХो рдоाрд░्рд╕ рей, рд╕рддрд╣ рдкрд░ рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдХрджрдо рд░рдЦрдиे рд╡ाрд▓ी рдкрд╣рд▓ी рд╡рд╕्рддुрдПं рдеी, рдкрд░рди्рддु рдЙрддрд░рдиे рдХे рдЪंрдж рд╕ेрдХंрдбों рдХे рднीрддрд░ рд╣ी рджोрдиों рдХा рд╕ंрдЪाрд░ рдмंрдж рд╣ो рдЧрдпा। резрепренрел рдоें рдиाрд╕ा рдиे рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХी рд╢ुрд░ूрдЖрдд рдХी, рдЬिрд╕рдоें рджो рдХрдХ्рд╖ीрдп рдпाрди рд╢ाрдоिрд▓ рдеे, рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдоें рдПрдХ рдПрдХ рд▓ैंрдбрд░ рдеे рдФрд░ рджोрдиों рд▓ैंрдбрд░ резрепренрем рдоें рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдиीрдЪे рдЙрддрд░े рдеे। рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рез рдЫः рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓िрдП рдФрд░ рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ реи рддीрди рд╡рд░्рд╖ рдХे рд▓िрдП рдкрд░िрдЪाрд▓рдХ рдмрдиे рд░рд╣े। рд╡ाрдЗрдХिंрдЧ рд▓ैंрдбрд░ों рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЬीрд╡ंрдд рдкрд░िрджृрд╢्рдп рдк्рд░рд╕ाрд░िрдд рдХिрдпे,[122] рдФрд░ рдЗрд╕ рдпाрди рдиे рд╕рддрд╣ рдХो рдЗрддрдиी рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдк्рд░рддिрдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рд╣ै рдХि рдпрд╣ рдЫрд╡िрдпाँ рдк्рд░рдпोрдЧ рдоें рдмрдиी рд░рд╣рддी рд╣ै।

рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рдЪंрдж्рд░рдоाрдУं рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП резрепреорео рдоें рд╕ोрд╡िрдпрдд рдпाрди рдл़ोрдмрд╕ рез рдФрд░ реи рдоंрдЧрд▓ рдХो рднेрдЬे рдЧрдП। рдл़ोрдмрд╕ рез рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рд░ाрд╕्рддे рдкрд░ рд╣ी рд╕ंрдкрд░्рдХ рдЦो рджिрдпा। рдЬрдмрдХि рдл़ोрдмрд╕ реи рдиे рд╕рдлрд▓рддाрдкूрд░्рд╡рдХ рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рдл़ोрдмрд╕ рдХी рддрд╕्рд╡ीрд░ें рдЦिंрдЪी, рд╡िрдлрд▓ рд╣ोрдиे рдХे рдаीрдХ рдкрд╣рд▓े рдЗрд╕े рдл़ोрдмрд╕ рдХी рдзрд░рддी рдкрд░ рджो рд▓ैंрдбрд░ рдЫोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।[123]

рдоंрдЧрд▓ рдХी рдУрд░ рд░рд╡ाрдиा рд╕рднी рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрдиों рдХे рд▓рдЧрднрдЧ рджो-рддिрд╣ाрдИ, рдЕрднिрдпाрди рдкूрд░ा рд╣ोрдиे рдпा рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдЕрдкрдиे рдЕрднिрдпाрди рдХे рд╢ुрд░ुрдЖрдд рдХे рдкрд╣рд▓े рд╣ी рдХिрд╕ी рдиा рдХिрд╕ी рддрд░ीрдХे рд╕े рд╡िрдлрд▓ рд╣ो рдЧрдП। рдЕрднिрдпाрди рд╡िрдлрд▓рддा рдХे рд▓िрдП рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рддрдХрдиीрдХी рд╕рдорд╕्рдпाрдУं рдХो рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдпोрдЬрдиाрдХाрд░ рдк्рд░ौрдж्рдпोрдЧिрдХी рдФрд░ рдЕрднिрдпाрди рд▓рдХ्рд╖्рдпों рдХा рд╕ंрддुрд▓рди рдХрд░рддे рд╣ै।[124] резрепрепрел рдХे рдмाрдж рд╕े рд╡िрдлрд▓рддाрдУं рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рд╣ै : рдоाрд░्рд╕ репрем (резрепрепрем), рдоाрд░्рд╕ рдХ्рд▓ाрдЗрдоेрдЯ рдСрд░्рдмिрдЯрд░ (резрепрепреп), рдоाрд░्рд╕ рдкोрд▓ाрд░ рд▓ैंрдбрд░ (резрепрепреп), рдбीрдк рд╕्рдкेрд╕ реи (резрепрепреп), рдиोрдЬोрдоी (реирежрежрей) рдФрд░ рдлोрдмोрд╕-рдЧ्рд░ंрдЯ (реирежрезрез)।

рдоाрд░्рд╕ рдСрдм्рд╕рд░्рд╡рд░ рдпाрди рдХी резрепрепреи рдХी рд╡िрдлрд▓рддा рдХे рдмाрдж, резрепрепрен рдоें рдиाрд╕ा рдХे рдоाрд░्рд╕ рдЧ्рд▓ोрдмрд▓ рд╕рд░्рд╡ेрдпрд░ рдиे рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рд╣ाрд╕िрд▓ рдХी। рдпрд╣ рдЕрднिрдпाрди рдПрдХ рдкूрд░्рдг рд╕рдлрд▓рддा рдеी, реирежрежрез рдХे рд╢ुрд░ू рдоें рдЗрд╕рдиे рдЕрдкрдиा рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдоाрдирдЪिрдд्рд░рдг рдоिрд╢рди рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा। рдЕрдкрдиे рддीрд╕рд░े рд╡िрд╕्рддाрд░िрдд рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдХे рджौрд░ाрди рдирд╡ंрдмрд░ реирежрежрем рдоें рдЗрд╕ рдпाрди рдХे рд╕ाрде рд╕ंрдкрд░्рдХ рдЯूрдЯ рдЧрдпा, рдЗрд╕рдиे рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдоें рдаीрдХ резреж рдкрд░िрдЪाрд▓рди рд╡рд░्рд╖ рдЦрд░्рдЪ рдХिрдпे।

рдиाрд╕ा рдХा рдоाрд░्рд╕ рдкाрдердлाрдЗंрдбрд░, рдПрдХ рд░ोрдмोрдЯिрдХ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд╡ाрд╣рди рд╕ोрдЬौрд░्рдирд░ рд▓े рдЧрдпा, резрепрепрен рдХी рдЧрд░्рдоिрдпों рдоें рдпрд╣ рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдПрд░ेрд╕ рд╡ाрд▓िрд╕ рдоें рдЙрддрд░ा рдФрд░ рдЕрдиेрдХ рдЫрд╡िрдпाँ рд╡ाрдкрд╕ рд▓ाрдпा।[125]

рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рд╕्рдкिрд░िрдЯ рд▓ैंрдбрд░,реирежрежрек
рдлोрдиिрдХ्рд╕ рд▓ैंрдбрд░ рд╕े рдирдЬाрд░ा,реирежрежрео

рдиाрд╕ा рдХा рдлीрдиिрдХ्рд╕ рдоाрд░्рд╕ рд▓ैंрдбрд░ рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЙрдд्рддрд░ рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд░ реирел рдордИ реирежрежрео рдХो рдкрд╣ुंрдЪा।[126] рдоंрдЧрд▓ рдХी рдоिрдЯрдЯी рдоें рдЦुрджाрдИ рдХे рд▓िрдП рдЗрд╕рдХी рд░ोрдмोрдЯिрдХ рднुрдЬा рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा рдФрд░ реиреж рдЬूрди рдХो рдЬрд▓ рдмрд░्рдл рдХी рдЙрдкрд╕्рдеिрддि рдХी рдкुрд╖्рдЯि рдХी рдЧрдИ।[127][128][128] рд╕ंрдкрд░्рдХ рдЯूрдЯрдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд резреж рдирд╡рдо्рдмрд░ реирежрежрео рдХो рдЗрд╕ рдЕрднिрдпाрди рдХा рдиिрд╖्рдХрд░्рд╖ рдиिрдХाрд▓ा рдЧрдпा।[129]

рдбाрди рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдиे рдЕрдкрдиे рдкрде рдкрд░ рд╡ेрд╕्рдЯा рдФрд░ рдлिрд░ рд╕ेрд░ेрд╕ рдХी рдЫाрдирдмीрди рдХे рд▓िрдП, рдЧुрд░ुрдд्рд╡ाрдХрд░्рд╖рдг рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рдлрд░рд╡рд░ी реирежрежреп рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХे рд▓िрдП рдЙрдб़ाрди рднрд░ी।[130]

рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдЕрднिрдпाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рднाрд░рддीрдп рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрдиुрд╕ंрдзाрди рд╕ंрдЧрдарди (рдЗрд╕рд░ो) рдХे рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖ рдЬी. рдоाрдзрд╡рди рдиाрдпрд░ рдиे рдХрд╣ा рд╣ै рдХि рднाрд░рдд реирежрезрей рддрдХ рдоंрдЧрд▓ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рдЕрднिрдпाрди рд╢ुрд░ू рдХрд░ेрдЧा। рдЗрд╕рд░ो рдиे рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рднेрдЬрдиे рдХे рд▓िрдП рддैрдпाрд░ी рд╢ुрд░ू рдХрд░ рджी рд╣ै।[131] рдЗрд╕ рдпाрди рдХो рд▓ाрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХे рд▓िрдП рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдпाрди (рдкीрдПрд╕рдПрд▓рд╡ी) рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рд╕े рднेрдЬा рдЬाрдПрдЧा। рдоंрдЧрд▓ рдкрд░िрдХ्рд░рдоा рдпाрди рдЧ्рд░рд╣ рдХे рдЪाрд░ों рдУрд░ релрежреж x реореж,режрежреж рдХि॰рдоी॰ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдоें рд░рдЦा рдЬाрдПрдЧा рдФрд░ рдХрд░ीрдмрди реирел рдХिрд▓ो рдХे рд╡ैрдЬ्рдЮाрдиिрдХ рдкेрд▓ोрдб рдХो рд▓े рдЬाрдиे рдХा рдПрдХ рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рд╣ोрдЧा।[132]

рд╕рди् реирежрежрео рдоें рдиाрд╕ा рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╕ूрдЪрдиा рдк्рд░рджाрди рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП реирежрезрей рдХे рдПрдХ рд░ोрдмोрдЯिрдХ рдЕрднिрдпाрди рдоाрд╡ेрди рдХी рдШोрд╖рдгा рдХी।[133] рдЗрд╕ा рдиे реирежрезрео рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХे рд▓िрдП рдЕрдкрдиे рдкрд╣рд▓े рд░ोрд╡рд░ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдИ, рдпрд╣ рдПрдХ्рд╕ोрдоाрд░्рд╕ рд░ोрд╡рд░ рдоिрдЯ्рдЯी рдХे рдЕрди्рджрд░ рдХाрд░्рдмрдиिрдХ рдЕрдгुрдУं рдХी рддрд▓ाрд╢ рдоें реи рдоीрдЯрд░ рдХी рдЦुрджाрдИ рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдХ्рд╖рдо рд╣ोрдЧा।[134]

рдлिрдиिрд╢-рд░ूрд╕ी рдоेрдЯрдиेрдЯ, рдПрдХ рдоिрд╢рди рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╣ै рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдХрдИ рдЫोрдЯे рд╡ाрд╣рдиों рдХा рдПрдХ рд╡्рдпाрдкрдХ рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдиेрдЯрд╡рд░्рдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ीрдп рд╕ंрд░рдЪрдиा, рднौрддिрдХी рдФрд░ рдоौрд╕рдо рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХी рдЬांрдЪ рдХрд░ेрдЧा।[135] рдоेрдЯрдиेрдЯ рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рд╣ेрддू, рдкीрда рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ी рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд░ूрд╕ी рдлोрдмोрд╕-рдЧ्рд░рди्рдЯ рдоिрд╢рди рдХा рд╡िрдЪाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा, рд▓ेрдХिрди рдЗрд╕े рдирд╣ीं рдЪुрдиा рдЧрдпा।[136] рдпрд╣ рдоंрдЧрд▓ рдХे рдПрдХ рднрд╡िрд╖्рдп рдХे рдиेрдЯ-рдоिрд╢рди рдХे рд▓िрдП рд╢ाрдоिрд▓ рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।[137] рдоाрд░्рд╕-рдЧ्рд░рди्рдЯ рдПрдХ рдЕрди्рдп рд░ूрд╕ी рдЕрднिрдпाрди рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рдоंрдЧрд▓ рдирдоूрдиा рд╡ाрдкрд╕ी рдЕрднिрдпाрди рд╣ै।[137]

рдЗрдирд╕ाрдЗрдЯ (рдФрдкрдЪाрд░िрдХ рдиाрдо GEMS), рдоंрдЧрд▓ рдХी рднीрддрд░ी рдмрдиाрд╡рдЯ рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдФрд░ рдЖंрддрд░िрдХ рд╕ौрд░ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХे рдЪрдЯ्рдЯाрдиी рдЧ्рд░рд╣ों рдХो рдЖрдХाрд░ рджेрдиे рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпाрдУं рдХो рд╕рдордЭрдиे рдХे рд▓िрдП, рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдПрдХ рднूрднौрддिрдХीрдп рд▓ैंрдбрд░ рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ेрддू, рдиाрд╕ा рдХे рдбिрд╕्рдХрд╡рд░ी рдХाрд░्рдпрдХ्рд░рдо рдЕंрддрд░्рдЧрдд рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдПрдХ рдоाрд░्рд╕ рд▓ैंрдбрд░ рдоिрд╢рди рд╣ै।[138]

рдоाрдирд╡ рдоिрд╢рди рд▓рдХ्рд╖्рдпрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдЗрд╕ा рдХो реирежрейреж рдФрд░ реирежрейрел рдХे рдмीрдЪ рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдоाрдирд╡ рдХे рдХрджрдо рдкрдб़рдиे рдХी рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै।[139] рдПрдХ्рд╕ोрдоाрд░्рд╕ рдпाрди рдХे рдк्рд░рдХ्рд╖ेрдкрдг рдФрд░ рдиाрд╕ा-рдЗрд╕ा рдХे рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдоंрдЧрд▓ рдирдоूрдиा рд╡ाрдкрд╕ी рдЕрднिрдпाрди рдХे рд╕ाрде, рдпрд╣ рдХ्рд░рдоिрдХ рдмрдб़े рдпाрдиों рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд╣рд▓े рд╣ी рд╣ो рдЬाрдПрдЧा।[140]

рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд░ाрдЬ्рдп рдЕрдоेрд░िрдХा рдж्рд╡ाрд░ा рдоाрдирд╡рдпुрдХ्рдд рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдХी рдкрд╣рдЪाрди рдПрдХ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рд╕्рд╡рдк्рди рдоें рджीрд░्рдШрдХाрд▓िрдХ рд▓рдХ्рд╖्рдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдХी рдЧрдИ рдеी рдЬिрд╕рдХी рдШोрд╖рдгा рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЕрдоेрд░िрдХी рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рдкрддि рдЬॉрд░्рдЬ рдбрдм्рд▓्рдпू рдмुрд╢ рдж्рд╡ाрд░ा реирежрежрек рдоें рдХी рдЧрдИ рдеी।[141] рдУрд░िрдпрди рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдпोрдЬрдиा рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ реирежреиреж рддрдХ рдПрдХ рдоाрдирд╡ рдЕрднिрдпाрди рджрд▓ рднेрдЬрдиे рдХे рд▓िрдП рдХिрдпा рдЬाрдПрдЧा рдЬिрд╕рдоें рдоंрдЧрд▓ рдЕрднिрдпाрди рдХे рд▓िрдП рд╣рдоाрд░े рдЪाँрдж рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдПрдХ рдХрджрдо рд░рдЦрдиे рдХे рдкрдд्рдерд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ोрдЧा। реирео рд╕िрддंрдмрд░ реирежрежрен рдХो рдиाрд╕ा рдХे рдк्рд░рд╢ाрд╕рдХ рдоाрдЗрдХрд▓ рдбी. рдЧ्рд░िрдлिрди рдиे рдХрд╣ा рдХि рдиाрд╕ा рдХा рд▓рдХ्рд╖्рдп реирежрейрен рддрдХ рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдоाрдирд╡ рдХो рд░рдЦрдиा рд╣ै।[142]

рдлोрдмोрд╕ рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ूрд░्рдп рдкाрд░рдЧрдорди (transit), рдЬैрд╕ा рдХि рдоाрд░्рд╕ рд░ोрд╡рд░ рдУрдкोрд░्рдЪ्рдпुрдиिрдЯी рдж्рд╡ाрд░ा резреж рдоाрд░्рдЪ реирежрежрек рдХो рджेрдЦा рдЧрдпा।

рдоाрд░्рд╕ рдбाрдЗрд░ेрдХ्рдЯрдоंрдЧрд▓ рд╕ोрд╕ाрдпрдЯी рдХे рд╕ंрд╕्рдеाрдкрдХ рд░ॉрдмрд░्рдЯ рдЬ़ुрдм्рд░िрди рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рд╕्рддाрд╡िрдд рдПрдХ рдХрдо-рд▓ाрдЧрдд рдХा рдоाрдирд╡ рдоिрд╢рди рд╣ै, рдЬिрд╕рдоे рдХрдХ्рд╖ीрдп рдиिрд░्рдоाрдг, рдоिрд▓рди рд╕्рдерд▓ рдФрд░ рдЪंрдж्рд░ рдИंрдзрди рдбिрдкो рдХो рдЫोрдб़рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕्рдкेрд╕ Xрдлाрд▓्рдХрди X рдпा рдПрд░ेрд╕ V рдЬैрд╕े рд╣ेрд╡ी рд▓िрдл्рдЯ рд╕ेрдЯрд░्рди V рд░ाрдХेрдЯों рдХा рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рд╣ोрдЧा। рдПрдХ рд╕ंрд╢ोрдзिрдд рдк्рд░рд╕्рддाрд╡, рдЕрдЧрд░ рдХрднी рд╣ुрдЖ рддो, рдЬिрд╕े ' рдоाрд░्рд╕ рдЯू рд╕्рдЯे' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै, рдпрд╣ рддुрд░ंрдд рд╡ाрдкрд╕ी рдирд╣ीं рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓े рдкрд╣рд▓े рдЖрдк्рд░рд╡ाрд╕ी рдЦोрдЬрдХрд░्рддा рд╢ाрдоिрд▓ рдХрд░рддा рд╣ै (рджेрдЦें: рдоंрдЧрд▓ рдХा рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢рдг)।[143]

рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рдЦрдЧोрд▓рд╡िрдЬ्рдЮाрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рд╡िрднिрди्рди рдпाрдиों, рд▓ैंрдбрд░ों рдФрд░ рд░ोрд╡рд░ों рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдХे рд╕ाрде, рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЖрд╕рдоाрди рд╕े рдЦрдЧोрд▓рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рдЕрдм рд╕ंрднрд╡ рд╣ै। рдоंрдЧрд▓ рдХा рдЪрди्рдж्рд░рдоा рдлोрдмोрд╕, рдЬैрд╕ा рдХि рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдирдЬрд░ рдЖрддा рд╣ै, рдкूрд░्рдг рдЪंрдж्рд░ рдХे рдХोрдгीрдп рд╡्рдпाрд╕ рдХा рд▓рдЧрднрдЧ рдПрдХ рддिрд╣ाрдИ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рдЬрдмрдХि рдбीрдоोрд╕ рдЗрд╕рд╕े рдФрд░ рдЕрдзिрдХ рдХрдо рддाрд░ों рдЬैрд╕ा рдЫोрдЯा рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै рдФрд░ рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдпрд╣ рд╢ुрдХ्рд░ рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдеोрдб़ा рд╕ा рдЬ्рдпाрджा рдЙрдЬ्рдЬрд╡рд▓ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै।[144]

рдкृрде्рд╡ी рдкрд░ рдЕрдЪ्рдЫी рддрд░рд╣ рд╕े рдЬाрдиे рдЬाрдиी рд╡ाрд▓ी рдЕрдиेрдХों рдШрдЯрдиाрдПं, рдЬैрд╕े рдХि рдЙрд▓्рдХाрдкाрдд рдФрд░ рдФрд░ोрд░ा рдЗрдд्рдпाрджि, рдоंрдЧрд▓ рдкрд░ рджेрдЦी рдЧрдИ рд╣ै।[117] рдПрдХ рдкृрде्рд╡ी рдкाрд░рдЧрдорди рдЬैрд╕ा рдХि рдоंрдЧрд▓ рд╕े рдирдЬрд░ рдЖрдпेрдЧा, резреж рдирд╡рдо्рдмрд░ реирежреорек рдХो рдШрдЯिрдд рд╣ोрдЧा।[145] рдоंрдЧрд▓ рдХी рдУрд░ рд╕े рдмुрдз рдкाрд░рдЧрдорди рдФрд░ рд╢ुрдХ्рд░ рдкाрд░рдЧрдорди рднी рд╣ोрддा рд╣ै, рдлोрдмोрд╕ рдФрд░ рдбिрдоोрдЬ рдЪрди्рдж्рд░рдоा рдХे рдЫोрдЯे рдХोрдгीрдп рд╡्рдпाрд╕ рдЗрддрдиे рдкрд░्рдпाрдк्рдд рд╣ै рдХि рдЙрдирдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ूрд░्рдп рдХा рдЖंрд╢िрдХ рдЧ्рд░рд╣рдг рдПрдХ рд╢्рд░ेрд╖्рда рдкाрд░рдЧрдорди рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।[146][147]

рдк्рд░рджрд░्рд╢рдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдк्рд░рддिрдЧाрдоी рдЧрддि рдХा рдПрдиीрдоेрд╢рди, рдЬैрд╕ा рдХि реирежрежрей рдоें рдкृрде्рд╡ी рд╕े рджेрдЦा рдЧрдпा।

рдЪूँрдХि рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ा рдЙрдд्рдХेंрдж्рд░िрдд рд╣ै, рд╕ूрд░्рдп рд╕े рд╡िрдоुрдЦрддा рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЖрднाрд╕ी рдкрд░िрдоाрдг -рей.реж рд╕े -рез.рек рддрдХ рдХे рдкрд░ाрд╕ рдХा рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬрдм рдпрд╣ рдЧ्рд░рд╣ рд╕ूрд░्рдп рдХे рд╕ाрде рд╕рдоीрдкрддा рдоें рд╣ोрддा рд╣ै рдЗрд╕рдХी рди्рдпूрдирддрдо рдЪрдордХ +рез.рем рдкрд░िрдоाрдг рдХी рд╣ोрддी рд╣ै।[148] рдоंрдЧрд▓ рдЖрдорддौрд░ рдкрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдкीрд▓ा, рдиाрд░ंрдЧी рдпा рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдк्рд░рдХрдЯ рдХрд░рддा рд╣ै, рдоंрдЧрд▓ рдХा рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд░ंрдЧ рдмाрджाрдоी рдХे рдХрд░ीрдм рд╣ै рдФрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрдиे рд╡ाрд▓ी рд▓ाрд▓िрдоा рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд╡ाрдпुрдоंрдбрд▓ рдоें рд╕िрд░्рдл рдПрдХ рдзूрд▓ рд╣ै; рдРрд╕ा рдиाрд╕ा рдХे рд╕्рдкिрд░िрдЯ рд░ोрд╡рд░ рд╕े, рдиीрд▓े-рдзूрд╕рд░ рдЪрдЯ्рдЯाрдиों рдХे рд╕ाрде рд╣рд░े-рднूрд░े, рдордЯрдоैрд▓े рднूрджृрд╢्рдпों рдФрд░ рд╣рд▓्рдХे рд▓ाрд▓ рд░ेрдд рдХे рднूрдЦंрдбों, рдХी рд▓ी рдЧрдИ рддрд╕्рд╡ीрд░ों рдХो рджेрдЦрддे рд╣ुрдП рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै।[149] рдЬрдм рдпрд╣ рдкृрде्рд╡ी рд╕े рд╕рдмрд╕े рджूрд░рддрдо рд╣ोрддा рд╣ै, рддो рдпрд╣ рдкрд╣рд▓े рд╕े рд╕ाрдд рдЧुрдиे рд╕े рдЬ्рдпाрджा рдЬिрддрдиा рджूрд░ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрддрдиा рд╣ी рдЬрдм рд╕рдмрд╕े рдирдЬрджीрдХ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рди्рдпूрдирддрдо рдЕрдиुрдХूрд▓ рдЕрд╡рд╕्рдеिрддि рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै, рдпрд╣ рдПрдХ рд╕рдордп рдкрд░ рд╕ूрд░्рдп рдХी рдЪрдордХ рдоें рдорд╣ीрдиों рдХे рд▓िрдП рдЧाрдпрдм рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдЕрдзिрдХрддрдо рдЕрдиुрдХूрд▓ рд╕рдордпों рдкрд░—резрел рдпा резрен-рд╡рд░्рд╖ीрдп рдЕंрддрд░ाрд▓ рдкрд░ рдФрд░ рд╣рдоेрд╢ा рдЬुрд▓ाрдИ рдХे рдЕंрдд рдФрд░ рд╕िрддрдо्рдмрд░ рдХे рдЕंрдд рдХे рдордз्рдп—рдоंрдЧрд▓ рдПрдХ рджूрд░рдмीрди рд╕े рд╣ी рд╡िрд╕्рддृрдд рд╕рддрд╣ी рд╕рдоृрдж्рдзि рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддा рд╣ै। рд╡िрд╢ेрд╖ рд░ूрдк рд╕े рдз्рдпाрди рджेрдиे рдпोрдЧ्рдп рд╣ै, рдз्рд░ुрд╡ीрдп рдмрд░्рдл рдЯोрдкिрдпां, рдпрд╣ाँ рддрдХ рдХि рдиिрдо्рди рдЖрд╡рд░्рдзрди рдкрд░ рднी।[150]

рдЬैрд╕े рд╣ी рдоंрдЧрд▓ рд╡िрдоुрдЦрддा рдкрд░ рдкрд╣ुंрдЪрддा рд╣ै рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рддिрдЧाрдоी рдЧрддि рдХी рдПрдХ рдЕрд╡рдзि рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ोрддी рд╣ै, рдЗрд╕рдХा рдЕрд░्рде рд╣ै, рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╕िрддाрд░ों рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдПрдХ рдкрд╢्рдЪрдЧाрдоी рдЧрддि рдоें рдпрд╣ рдкीрдЫे рдХी рдУрд░ рдЦिрд╕рдХрддा рд╣ुрдЖ рдирдЬрд░ рдЖрдПрдЧा। рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрдЧाрдоी рдЧрддि рдХी рдЕрд╡рдзि рд▓рдЧрднрдЧ ренреи рджिрдиों рддрдХ рдХे рд▓िрдП рд░рд╣рддी рд╣ै рдФрд░ рдоंрдЧрд▓ рдЗрд╕ рдЕрд╡рдзि рдХे рдордз्рдп рдоें рдЕрдкрдиी рдЪрдордХ рдХे рд╢िрдЦрд░ рддрдХ рдкрд╣ुँрдЪ рдЬाрддा рд╣ै।[151]

рдиिрдХрдЯрддрдо рдкрд╣ुँрдЪрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рд╕ाрдкेрдХ्рд╖рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рднूрдХेрди्рдж्рд░ीрдп рджेрд╢ांрддрд░ рдкрд░ рдоंрдЧрд▓ рдФрд░ рд╕ूрд░्рдп рдХे рдмिрди्рджुрдУं рдХे рдмीрдЪ рдХा резреореж° рдХा рдЕंрддрд░, рд╡िрдоुрдЦрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдЬाрдиा рдЬाрддा рд╣ै, рдЬो рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдиिрдХрдЯрддрдо рдкрд╣ुँрдЪ рдХे рд╕рдордп рд╕े рдирдЬрджीрдХ рд╣ै। рдиिрдХрдЯрддрдо рдкрд╣ुँрдЪ рд╕े рдкрд░े рд╡िрдоुрдЦрддा рдХा рд╕рдордп рдЕрдзिрдХ рд╕े рдЕрдзिрдХ рео.рел рджिрди рдоिрд▓ рд╕рдХрддा рд╣ै। рджीрд░्рдШрд╡ृрдд्рддीрдп рдХрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рдХाрд░рдг рдиिрдХрдЯрддрдо рдкрд╣ुँрдЪ рд╕े рджूрд░ी, рд▓рдЧрднрдЧ рел.рек рдХрд░ोрдб़ рдХि॰рдоी॰ рдФрд░ рд▓рдЧрднрдЧ резреж.рей рдХрд░ोрдб़ рдХि॰рдоी॰ рдХे рдмीрдЪ рд╡िрд╡िрдз рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै, рдЬो рдХोрдгीрдп рдЖрдХाрд░ рдоें рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рдЕंрддрд░ рдХे рдХाрд░рдг рдмрдирддी рд╣ै।[152] рдЕंрддिрдо рдоंрдЧрд▓ рд╡िрдоुрдЦрддा рд▓рдЧрднрдЧ резреж рдХрд░ोрдб़ рдХिрд▓ोрдоीрдЯрд░ рдХी рджूрд░ी рдкрд░ рей рдоाрд░्рдЪ реирежрезреи рдХो рд╣ुрдИ।[153] рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХ्рд░рдоिрдХ рд╡िрдоुрдЦрддा рдХे рдмीрдЪ рдХा рдФрд╕рдд рд╕рдордп, ренреореж рджिрди, рдЙрд╕рдХा рд╕ंрдпुрддि рдХाрд▓ рд╣ै рд▓ेрдХिрди рдХ्рд░рдоिрдХ рд╡िрдоुрдЦрддाрдУं рдХे рджिрдиांрдХों рдХे рдмीрдЪ рдХे рджिрдиों рдХी рд╕ंрдЦ्рдпा ренремрек рд╕े реорезреи рддрдХ рдХे рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ै।[154]

рдЬैрд╕े рд╣ी рдоंрдЧрд▓ рд╡िрдоुрдЦрддा рдкрд░ рдкрд╣ुрдЪрддा рд╣ै рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рддिрдЧाрдоी рдЧрддि рдХी рдПрдХ рдЕрд╡рдзि рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै, рдЬो рдЙрд╕े рдкृрд╖्рдарднूрдоि рд╕िрддाрд░ों рдХे рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рдПрдХ рдкрд╢्рдЪрдЧाрдоी рдЧрддि рдоें рдкीрдЫे рдХी рдУрд░ рдЦिрд╕рдХрддा рд╣ुрдЖ рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рддिрдЧाрдоी рдЧрддि рдХी рд╕рдордпाрд╡рдзि рд▓рдЧрднрдЧ ренреи рдШंрдЯे рд╣ै।

рдиिрд░рдкेрдХ्рд╖, рд╡рд░्рддрдоाрди рд╕рдордп рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕рд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рд╡िрдоुрдЦрддा реирежрежрей-реирежрезрео, рдХेрди्рдж्рд░िрдд рдкृрде्рд╡ी рдХे рд╕ाрде рдХ्рд░ांрддिрд╡ृрдд्рдд рдХे рдКрдкрд░ рд╕े рджेрдЦा рдЧрдпा।

рдоंрдЧрд▓ рдиे рдирдЬрджीрдХी ремреж,режрежреж рд╡рд░्рд╖ों рдоें, рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдЕрдкрдиी рдиिрдХрдЯрддрдо рдкрд╣ुँрдЪ рдФрд░ рдЕрдзिрдХрддрдо рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЙрдЬ्рдЬрд╡рд▓рддा, рдХ्рд░рдорд╢ः релрел,ренрелрео рдХि॰рдоी॰ (реж.рейренреиренрезреп рдЦ॰рдЗ॰), -реи.реорео рдкрд░िрдоाрдг, реирен рдЕрдЧрд╕्рдд реирежрежрей рдХो реп:релрез:резрей рдмрдЬे (UT) рдмрдиाрдИ рд╣ै। рдпрд╣ рддрдм рдкाрдпी рдЬрдм рдоंрдЧрд▓ рд╡िрдпुрддि рд╕े рдПрдХ рджिрди рдФрд░ рдЕрдкрдиे рдЙрдкрд╕ौрд░ рд╕े рддीрди рджिрди рджूрд░ рдеा, рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдХो рд╡िрд╢ेрд╖рд░ूрдк рд╕े рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджेрдЦрдиे рд▓ाрдпрдХ рдмрдиाрддा рд╣ै। рдкिрдЫрд▓ी рдмाрд░ рдпрд╣ рдЗрддрдиा рдкाрд╕ рдЕрдиुрдоाрдирддः резреи рд╕िрддंрдмрд░ релрен,ремрезрен рдИ.рдкू. рдХो рдЖрдпा рдеा рдФрд░ рдЕрдЧрд▓ी рдмाрд░ реиреиреорен рдоें рд╣ोрдЧा।[155] рдпрд╣ рд░िрдХॉрд░्рдб рдкрд╣ुँрдЪ рд╣ाрд▓ рдХी рдЕрди्рдп рдирдЬрджीрдХी рдкрд╣ुँрдЪों рд╕े рдХेрд╡рд▓ рдеोрдб़ी рдмрд╣ुрдд рдХрд░ीрдм рдеी। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, реиреи рдЕрдЧрд╕्рдд резрепреирек рдХो рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी реж.рейренреиреорел рдЦ॰рдЗ॰ рдеी рдФрд░ реирек рдЕрдЧрд╕्рдд,реиреирежрео рдХो рди्рдпूрдирддрдо рджूрд░ी реж.рейренреиренреп рдЦ॰рдЗ॰ рд╣ोрдЧी।[98]

рдРрддिрд╣ाрд╕िрдХ рдЕрд╡рд▓ोрдХрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЕрд╡рд▓ोрдХрдиों рдХा рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдоंрдЧрд▓ рдХी рд╡िрдоुрдЦрддा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЪिрд╣्рдиिрдд рд╣ै, рддрдм рдпрд╣ рдЧ्рд░рд╣ рдкृрде्рд╡ी рд╕े рд╕рдмрд╕े рдХрд░ीрдм рд╣ोрддा рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рд▓िрдП рдмрд╣ुрдд рд╣ी рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рджिрдЦाрдИ рджेрддा рд╣ै, рдпрд╣ рд╕्рдеिрддि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рджो рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдкाрдпी рдЬाрддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рднी рдЕрдзिрдХ рдЙрд▓्рд▓ेрдЦрдиीрдп рдоंрдЧрд▓ рдХी рднू-рд╕рдоीрдкрдХ рд╡िрдоुрдЦрддा, рдк्рд░рдд्рдпेрдХ резрел рдпा резрен рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдкाрдИ рдЬाрддी рд╣ै, рдЬो рдк्рд░рддिрд╖्рдаिрдд рд╣ो рдЧрдИ рдХ्рдпोंрдХि рддрдм рдоंрдЧрд▓ рд╕ूрд░्рдп-рд╕рдоीрдкрдХ рд╕े рдХрд░ीрдм рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдЙрд╕े рдкृрде्рд╡ी рд╕े рдФрд░ рднी рдХрд░ीрдм рдмрдиाрддा рд╣ै।

рдк्рд░ाрдЪीрди рдФрд░ рдордз्рдпрдпुрдЧीрди рдЕрд╡рд▓ोрдХрдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рд░ाрдд्рд░ि рдЖрдХाрд╢ рдоें рдПрдХ рдШुрдордХ्рдХрдб़ рдиिрдХाрдп рдХे рд░ूрдк рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХी рдоौрдЬूрджрдЧी рдк्рд░ाрдЪीрди рдоिрд╕्рд░ рдХे рдЦрдЧोрд▓рд╡िрджों рдж्рд╡ाрд░ा рджрд░्рдЬ рдХी рдЧрдИ рдеी। рд╡ें резрелрейрек рдИрдкू рд╕े рд╣ी рдЧ्рд░рд╣ рдХी рдк्рд░рддिрдЧाрдоी рдЧрддि рд╕े рдкрд░िрдЪिрдд рдеे।[156] рдирд╡ рдмेрдмीрд▓ोрди рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХे рд╕рдордп рд╕े рдмेрдмीрд▓ोрди рдЦрдЧोрд▓рд╡िрдж рдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд╕्рдеिрддिрдпों рдХा рдиिрдпрдоिрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдмрдиाрддे рд░рд╣े рддрдеा рдЙрдирдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдХा рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдХрд░рддे рдеे। рдоंрдЧрд▓ рдХे рд▓िрдП рд╡ें рдЬाрдирддे рдеे рдХि рдЗрд╕ рдЧ्рд░рд╣ рдиे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ ренреп рд╡рд░्рд╖ों рдоें рейрен рд╕ंрдпुрддि рдХाрд▓ рдпा рд░ाрд╢ि рдЪрдХ्рд░ рдХे рекреи рдкрд░िрдкрде рдмрдиाрдПं। рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЧ्рд░рд╣ों рдХी рд╕्рдеिрддि рдХे рдкूрд░्рд╡ाрдиुрдоाрдиों рдХे рд▓िрдП рдоाрдоूрд▓ी рд╕ुрдзाрд░ рдХрд░рдиे рд╣ेрддू рдЧрдгिрдд рдХे рддрд░ीрдХों рдХा рднी рдЖрд╡िрд╖्рдХाрд░ рдХिрдпा।[157][158]

рдЪौрдеी рд╢рддाрдм्рджी рдИрдкू рдоें рдЕрд░рд╕्рддू рдиे рдЧौрд░ рдХिрдпा рдХि рдПрдХ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХे рджौрд░ाрди рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдЪंрдж्рд░рдоा рдХे рдкीрдЫे рд╡िрд╕्рдоृрдд рд╣ो рдЧрдпा рд╣ै। рдЬो рдЧ्рд░рд╣ рдХे рджूрд░ рдЙрд╕ рдкाрд░ рд╣ोрдиे рдХा рд╕ंрдХेрдд рдеा।[159] рдЯॉрд▓ेрдоीрд╕िрдХрди्рджрд░िрдпा рдоें рд░рд╣рдиे рд╡ाрд▓े рдПрдХ рдпूрдиाрдиी,[160] рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХी рдХрдХ्рд╖ीрдп рдЧрддि рдХी рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा। рдЯॉрд▓ेрдоी рдХे рдоॉрдбрд▓ рдФрд░ рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдЙрдирдХे рд╕ाрдоूрд╣िрдХ рдХाрд░्рдп рдмрд╣ु-рдЦंрдб рд╕ंрдЧ्рд░рд╣ рдЕрд▓्рдоाрдЧेрд╕्рдЯ рдоें рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХिрдпे рдЧрдП рдеे। рдЬो рдЕрдЧрд▓े рдЪौрджрд╣ рд╢рддाрдм्рджिрдпों рддрдХ рдХे рд▓िрдП рдкрд╢्рдЪिрдоी рдЦрдЧोрд▓ рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдкрд░ рдПрдХ рдк्рд░ाрдоाрдгिрдХ рдЧ्рд░ंрде рдмрдиा рд░рд╣ा।[161] рдк्рд░ाрдЪीрди рдЪीрди рдХा рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдкुрд╖्рдЯि рдХрд░рддा рд╣ै рдХि рдЪीрдиी рдЦрдЧोрд▓рд╡िрджों рдиे рдИрдкू рдЪौрдеी рд╢рддाрдм्рджी рд╕े рд╣ी рдоंрдЧрд▓ рдХो рдЬाрди рд▓िрдпा рдеा।[162] рдкांрдЪрд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рднाрд░рддीрдп рдЦрдЧोрд▓ीрдп рдЧ्рд░рди्рде рд╕ूрд░्рдп рд╕िрдж्рдзांрдд рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рд╡्рдпाрд╕ рдХा рдЕрдиुрдоाрди рд▓рдЧाрдпा рдеा।[163]

рд╕рдд्рд░рд╣рд╡ीं рд╕рджी рдХे рджрд░рдо्рдпाрди рдЯाрдЗрдХो рдм्рд░ाрд╣े рдиे рдоंрдЧрд▓ рдХे рджैрдиिрдХ рд▓ंрдмрди рдХी рдЧрдгрдиा рдХी рдЬिрд╕े рдпोрд╣ाрдиेрд╕ рдХेрдк्рд▓рд░ рдиे рдЧ्рд░рд╣ рдХी рд╕ाрдкेрдХ्рд╖ рджूрд░ी рдХे рдк्рд░ाрд░ंрднिрдХ рдЖрдХрд▓рди рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рдпुрдХ्рдд рдХिрдпा।[164] рдЬрдм рджूрд░рдмीрди рдЙрдкрд▓рдм्рдз рдмрдиा, рдоंрдЧрд▓ рдХे рджैрдиिрдХ рд▓ंрдмрди рдХो рд╕ूрд░्рдп-рдкृрде्рд╡ी рдХी рджूрд░ी рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХे рдПрдХ рдк्рд░рдпाрд╕ рдоें рдПрдХ рдмाрд░ рдлिрд░ рд╕े рдоाрдкा рдЧрдпा। рдпрд╣ рдкрд╣рд▓ी рдмाрд░ резремренреи рдоें рдЧिрдУрд╡ाрди्рдиी рдбोрдоेрдиिрдХो рдХैрд╕िрдиी рдж्рд╡ाрд░ा рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕рд╕े рдкрд╣рд▓े рдХे рд▓ंрдмрди рдоाрдк рдЙрдкрдХрд░рдгों рдХी рдЧुрдгрд╡рдд्рддा рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рдЕрд╡рд░ुрдж्рдз рд╣ो рдЧрдП рдеे।[165] рд╢ुрдХ्рд░ рдж्рд╡ाрд░ा рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЬिрд╕ рдПрдХ рдоाрдд्рд░ рдЧ्рд░рд╣рдг рдХो рдЕрд╡рд▓ोрдХिрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡рд╣ резрей рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ резрелрепреж рдХा рдеा, рдЗрд╕े рдоाрдЗрдХрд▓ рдоाрдПрд╕्рдЯрд▓िрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ीрдбрд▓рдмрд░्рдЧ рдоें рджेрдЦा рдЧрдпा рдеा।[166] резремрезреж рдоें рдЧैрд▓ीрд▓िрдпो рдЧैрд▓ीрд▓ी рдж्рд╡ाрд░ा рдоंрдЧрд▓ рдХो рджेрдЦा рдЧрдпा рдЬो рджूрд░рдмीрди рдХे рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдЗрд╕े рджेрдЦрдиे рд╡ाрд▓े рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि рдеे।[167] рдк्рд░рдердо рд╡्рдпрдХ्рддि рдЬिрди्рд╣ोंрдиे рдоंрдЧрд▓ рдХा рдПрдХ рдирдХ्рд╢ा рдмрдиाрдпा рдЬो рдХिрд╕ी рднी рднूрднाрдЧ рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХो рдк्рд░рджрд░्рд╢िрдд рдХрд░рддा рдеा, рд╡рд╣ рдеे рдбрдЪ рдЦрдЧोрд▓рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी рдХ्рд░िрд╢्рдЪिрдпाрди рд╣ाрдпрдЧेрди्рд╕[168]

рднाрд░рддीрдп рджрд░्рд╢рдирд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рджेрд╡, рдЪाрд░ рд╢рд╕्рдд्рд░,- рдПрдХ рдд्рд░िрд╢ूрд▓, рдПрдХ рдЧрджा, рдПрдХ рдкрдж्рдо рдпा рдХрдорд▓ рдФрд░ рдПрдХ рд╢ूрд▓ рд╣ाрдеों рдоें рдеाрдоे рд╣ुрдП, рднेрдб़ рдкрд░ рд╕рд╡ाрд░ी рдХे рд╕ाрде.

рднाрд░рддीрдп рдЬ्рдпोрддिрд╖ рдоें, рдоंрдЧрд▓ (рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी: рдоंрдЧрд▓ा, Maс╣Еgala), рдПрдХ рд▓ाрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдЕрд░्рдеाрдд рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдХे рд▓िрдП рдиाрдо рд╣ै। рд╕ंрд╕्рдХृрдд рдоें рдоंрдЧрд▓ рдХो рдЕंрдЧाрд░рдХा ('рдЬो рд▓ाрд▓ рд░ंрдЧ рдХा рд╣ो')[169] рдпा рднौрдо ('рднूрдоि рдкुрдд्рд░') рднी рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдпुрдж्рдз рдХे рджेрд╡рддा рд╣ै рдФрд░ рдЕрд╡िрд╡ाрд╣िрдд рд╣ै। рдЙрди्рд╣ें рдкृрде्рд╡ी рдпा рднूрдоि рдХा рдкुрдд्рд░ рдоाрдиा рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рдоेрд╖ рдФрд░ рд╡ृрд╢्рдЪिрдХ рд░ाрд╢िрдпों рдХे рд╕्рд╡ाрдоी рдФрд░ рдордиोрдЧрдд рд╡िрдЬ्рдЮाрди (рд░ुрдЪрдХा рдорд╣ाрдкुрд░ुрд╖ рдпोрдЧ) рдХे рдЧुрд░ु рд╣ै।

рд╡рд╣ рд▓ाрд▓ рдпा рд▓ौ рд░ंрдЧ рд╕े рдЪिрдд्рд░ांрдХिрдд рд╣ै, рд╡ें рд╣ाрдеो рдоें рдЪाрд░ рд╢рд╕्рдд्рд░, рдПрдХ рдд्рд░िрд╢ूрд▓, рдПрдХ рдЧрджा, рдПрдХ рдкрдж्рдо рдпा рдХрдорд▓ рдФрд░ рдПрдХ рд╢ूрд▓ рдеाрдоे рд╣ुрдП рд╣ैं। рдЙрдирдХा рд╡ाрд╣рди рдПрдХ рднेрдб़ рд╣ै। рд╡ें 'рдоंрдЧрд▓ा-рд╡рд░рдо' (рдоंрдЧрд▓рд╡ाрд░) рдХे рдЕрдзिрд╖्рдаाрддा рд╣ै।[170]

рд╡ैрд╢्рд╡िрдХ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоेंрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

Mars symbol.svg

рдоंрдЧрд▓ рдХा рдиाрдо рдпुрдж्рдз рдХे рд░ोрдорди рджेрд╡рддा рдкрд░ рд╣ै। рд╡िрднिрди्рди рд╕ंрд╕्рдХृрддिрдпों рдоें, рдоंрдЧрд▓ рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें рдорд░्рджाрдирдЧी рдФрд░ рдпुрд╡ाрдУं рдХा рдк्рд░рддिрдиिрдзिрдд्рд╡ рдХрд░рддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдк्рд░рддीрдХ, рдПрдХ рддीрд░ рдПрдХ рдЪрдХ्рд░ рдХे рд╕ाрде рдКрдкрд░ी рджाрдПँ рд╕े рдмाрд╣рд░ рдХी рдУрд░ рдЗрд╢ाрд░ा рдХрд░рддे рд╣ुрдП, рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдкुрд░ुрд╖ рд▓िंрдЧ рдХे рд▓िрдП рднी рдПрдХ рдЪिрди्рд╣ рдХे рд░ूрдк рдоें рд╣ुрдЖ।

рдоंрдЧрд▓ рдХो рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдХрдеा рд╕ंрдЪाрд░ рдоाрдз्рдпрдо рдоें рдЪिрдд्рд░िрдд рдХिрдпा рдЧрдпा рд╣ै рдФрд░ рдПрдХ рд╡िрд╖рдп рд╣ै рдмुрдж्рдзिрдоाрди "рдоंрдЧрд▓ рд╡ाрд╕ी", рдЬो рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рдХौрддूрд╣рд▓рдкूрд░्рдг " рдЪैрдирд▓ों "рдФрд░ " рдЪेрд╣рд░ों" рдХे рд▓िрдП рдЬिрдо्рдоेрджाрд░ рд╣ै। рдПрдХ рдЕрди्рдп рд╡िрд╖рдп рд╣ै, рдоंрдЧрд▓, рдкृрде्рд╡ी рдХी рднрд╡िрд╖्рдп рдХी рдПрдХ рдмрд╕्рддी рд╣ोрдЧा, рдпा рдПрдХ рдоाрдирд╡ рдЕрднिрдпाрди рдХे рд▓िрдП рд▓рдХ्рд╖्рдп рд╣ोрдЧा।

рдоंрдЧрд▓ рдЕрди्рд╡ेрд╖рдг рдпाрди рдоें рдЕрдиेрдХ рд╡िрдлрд▓рддाрдУं рдХा рдирддीрдЬा рдПрдХ рд╡्рдпंрдЧрдкूрд░्рдг рдоुрдарднेрдб़-рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдоें рд╣ुрдЖ, рдЗрди рд╡िрдлрд▓рддाрдУं рдХा рджोрд╖ рдкृрде्рд╡ी-рдоंрдЧрд▓ рдХे "рдмрд░рдоूрдбा рдд्рд░िрднुрдЬ", рдПрдХ "рдоंрдЧрд▓ рдЕрднिрд╢ाрдк", рдпा рдПрдХ "рдорд╣ाрди рдЧांрдЧेрдп рдкिрд╢ाрдЪ" рдкрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЬाрддा рд╣ै рдЬो рдоंрдЧрд▓ рдЕंрддрд░िрдХ्рд╖ рдпाрди рдХो рдиिрдЧрд▓ рдЬाрддा рд╣ै।[124]

рдЗрди्рд╣ें рднी рджेрдЦेंрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдмाрд╣рд░ी рдХрдб़िрдпाँрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣
рдоंрдЧрд▓ рдЧ्рд░рд╣ рдкрд░ рд╕ूрд░्рдпाрд╕्рдд рдХा рджृрд╢्рдп


рд╕рди्рджрд░्рднрд╕ंрдкाрджिрдд рдХрд░ें

  1.  Yeomans, рдбोрдиाрд▓्рдб рдХे॰ (2006-07-13). "HORIZONS System". NASA JPL. рдоूрд▓ рд╕े 28 рдоाрд░्рдЪ 2007 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-08-08. — At the site, go to the "web interface" then select "Ephemeris Type: Elements", "Target Body: Jupiter Barycenter" and "Center: Sun".
  2.  Orbital elements refer to the barycenter of the Jupiter system, and are the instantaneous osculating values at the precise J2000 epoch. Barycenter quantities are given because, in contrast to the planetary centre, they do not experience appreciable changes on a day-to-day basis from to the motion of the moons.
  3.  Seligman, Courtney. "Rotation Period and Day Length"рдоूрд▓ рд╕े 11 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-08-13.
  4.  "The MeanPlane (Invariable plane) of the Solar System passing through the barycenter". 2009-04-03. рдоूрд▓ рд╕े 14 рдордИ 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-04-10. (produced with Solex 10 Archived1 рдоाрд░्рдЪ 2008 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди. written by Aldo Vitagliano; see also Invariable plane)
  5.  Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure
  6. ↑ рдЕ рдЖ рдЗ рдИ Williams, David R. (September 1, 2004). "Mars Fact Sheet"National Space Science Data Center. NASA. рдоूрд▓ рд╕े 12 рдЬूрди 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-24.
  7.  Peplow, Mark. "How Mars got its rust"BioEd Online. MacMillan Publishers Ltd. рдоूрд▓ рд╕े 14 рд╕िрддंрдмрд░ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-10.
  8. ↑ рдЕ рдЖ NASA – Mars in a Minute: Is Mars Really Red? Archived 20 рдЬुрд▓ाрдИ 2014 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди. (Transcript Archived 6 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2015 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.)
  9.  McSween, Harry Y.; Taylor, G. Jeffrey; Wyatt, Michael B. (2009), "Elemental Composition of the Martian Crust", Science324 (5928): 736, рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1165871рдмिрдмрдХोрдб:2009Sci...324..736M рдиाрдоाрд▓ूрдо рдк्рд░ाрдЪрд▓ |month= рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХी рдЧрдпी (рдорджрдж)
  10.  Bandfield, Joshua L. (2002), "Global mineral distributions on Mars", Journal of Geophysical Research (Planets)107 (E6): 9–1, рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1029/2001JE001510рдмिрдмрдХोрдб:2002JGRE..107.5042B рдиाрдоाрд▓ूрдо рдк्рд░ाрдЪрд▓ |month= рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХी рдЧрдпी (рдорджрдж)
  11.  Christensen, Philip R.; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (June 27, 2003). "Morphology and Composition of the Surface of Mars: Mars Odyssey THEMIS Results". Science300 (5628): 2056–2061. PMID 12791998рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1080885рдмिрдмрдХोрдб:2003Sci...300.2056C. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  12.  Golombek, Matthew P. (June 27, 2003). "The Surface of Mars: Not Just Dust and Rocks". Science300 (5628): 2043–2044. PMID 12829771рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1082927.
  13.  Nimmo, Francis; Tanaka, Ken (2005). "Early Crustal Evolution Of Mars". Annual Review of Earth and Planetary Sciences33 (1): 133. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1146/annurev.earth.33.092203.122637рдмिрдмрдХोрдб:2005AREPS..33..133N.
  14.  Rivoldini, A.; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2011), "Geodesy constraints on the interior structure and composition of Mars", Icarus213 (2): 451–472, рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1016/j.icarus.2011.03.024рдмिрдмрдХोрдб:2011Icar..213..451R рдиाрдоाрд▓ूрдо рдк्рд░ाрдЪрд▓ |month= рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХी рдЧрдпी (рдорджрдж)
  15.  Jacqu├й, Dave (September 26, 2003). "APS X-rays reveal secrets of Mars' core". Argonne National Laboratory. рдоूрд▓ рд╕े 9 рдЬрдирд╡рд░ी 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-07-01.
  16.  Valentine, Theresa; Amde, Lishan (2006-11-09). "Magnetic Fields and Mars". Mars Global Surveyor @ NASA. рдоूрд▓ рд╕े 14 рд╕िрддंрдмрд░ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-07-17.
  17.  Neal-Jones, Nancy; O'Carroll, Cynthia. "New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth". NASA/Goddard Space Flight Center. рдоूрд▓ рд╕े 14 рд╕िрддंрдмрд░ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2011-12-04.
  18.  Halliday, A. N.; W├дnke, H.; Birck, J.-L.; Clayton, R. N. (2001). "The Accretion, Composition and Early Differentiation of Mars". Space Science Reviews96 (1/4): 197–230. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1023/A:1011997206080рдмिрдмрдХोрдб:2001SSRv...96..197H.
  19.  Zharkov, V. N. (1993). The role of Jupiter in the formation of planets. рдкрдкृ॰ 7–17. рдмिрдмрдХोрдб:1993GMS....74....7Z.
  20.  Lunine, Jonathan I.; Chambers, John; Morbidelli, Alessandro; Leshin, Laurie A. (2003). "The origin of water on Mars". Icarus165 (1): 1–8. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1016/S0019-1035(03)00172-6рдмिрдмрдХोрдб:2003Icar..165....1L.
  21.  Barlow, N. G. (October 5–7, 1988). "Conditions on Early Mars: Constraints from the Cratering Record". In H. Frey. MEVTV Workshop on Early Tectonic and Volcanic Evolution of Mars. LPI Technical Report 89-04. Easton, Maryland: Lunar and Planetary Institute. p. 15.
  22. ↑ рдЕ рдЖ Yeager, Ashley (July 19, 2008). "Impact May Have Transformed Mars". ScienceNews.org. рдоूрд▓ рд╕े 14 рд╕िрддंрдмрд░ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-12.
  23. ↑ рдЕ рдЖ Sample, Ian (June 26, 2008). "Cataclysmic impact created north-south divide on Mars". London: Science @ guardian.co.uk. рдоूрд▓ рд╕े 28 рдЬूрди 2008 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-12.
  24.  "Giant Asteroid Flattened Half of Mars, Studies Suggest". Scientific American. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-06-27.
  25.  Chang, Kenneth (June 26, 2008). "Huge Meteor Strike Explains Mars's Shape, Reports Say". New York Times. рдоूрд▓ рд╕े 19 рдоाрд░्рдЪ 2015 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-06-27.
  26.  Tanaka, K. L. (1986). "The Stratigraphy of Mars". Journal of Geophysical Research91 (B13): E139–E158. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1029/JB091iB13p0E139рдмिрдмрдХोрдб:1986JGR....91..139T.
  27.  Hartmann, William K.; Neukum, Gerhard (2001). "Cratering Chronology and the Evolution of Mars". Space Science Reviews96 (1/4): 165–194. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1023/A:1011945222010рдмिрдмрдХोрдб:2001SSRv...96..165H.
  28.  "Bluish Color in Broken Rock in 'Yellowknife Bay'"Nasa.gov. рдоूрд▓ рд╕े 29 рдЕрдЧрд╕्рдд 2013 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2013-04-22.
  29.  Mitchell, Karl L.; Wilson, Lionel (2003). "Mars: recent geological activity : Mars: a geologically active planet". Astronomy & Geophysics44 (4): 4.16–4.20. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1046/j.1468-4004.2003.44416.xрдмिрдмрдХोрдб:2003A&G....44d..16M.
  30.  "Mars avalanche caught on camera"Discovery Channel. Discovery Communications. 2008-03-04. рдоूрд▓ рд╕े 8 рдоाрд░्рдЪ 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-03-04.
  31.  "Martian soil 'could support life'". рдмीрдмीрд╕ी рди्рдпूрдЬ़. June 27, 2008. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-07.
  32.  Chang, Alicia (August 5, 2008). "Scientists: Salt in Mars soil not bad for life"USA Today. Associated Press. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-07.
  33.  "NASA Spacecraft Analyzing Martian Soil Data". JPL. рдоूрд▓ рд╕े 22 рдордИ 2017 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-05.
  34.  "Dust Devil Etch-A-Sketch (ESP_013751_1115)". NASA/JPL/University of Arizona. 2009-07-02. рдоूрд▓ рд╕े 1 рдл़рд░рд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-01-01.
  35.  Schorghofer, Norbert; Aharonson, Oded; Khatiwala, Samar (2002). "Slope streaks on Mars: Correlations with surface properties and the potential role of water". Geophysical Research Letters29(23): 41–1. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1029/2002GL015889рдмिрдмрдХोрдб:2002GeoRL..29w..41S.
  36.  G├бnti, Tibor; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2003). "Dark Dune Spots: Possible Biomarkers on Mars?". Origins of Life and Evolution of the Biosphere33 (4): 515–557. рдмिрдмрдХोрдб:2003OLEB...33..515G. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  37. ↑ рдЕ рдЖ "NASA, Mars: Facts & Figures"рдоूрд▓ рд╕े 28 рдордИ 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-01-28.
  38.  Heldmann, Jennifer L.; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (May 7, 2005). "Formation of Martian gullies by the action of liquid water flowing under current Martian environmental conditions" (PDF)Journal of Geophysical Research110 (E5): Eo5004. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1029/2004JE002261рдмिрдмрдХोрдб:2005JGRE..11005004Hрдоूрд▓(PDF) рд╕े 1 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2008 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-09-17. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж) 'conditions such as now occur on Mars, outside of the temperature-pressure stability regime of liquid water'... 'Liquid water is typically stable at the lowest elevations and at low latitudes on the planet because the atmospheric pressure is greater than the vapor pressure of water and surface temperatures in equatorial regions can reach 273 K for parts of the day [Haberle et al., 2001]'
  39.  "Mars' South Pole Ice Deep and Wide". NASA. March 15, 2007. рдоूрд▓ рд╕े 16 рдЬुрд▓ाрдИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-16.
  40.  "Water ice in crater at Martian north pole". ESA. July 28, 2005. рдоूрд▓ рд╕े 2 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-03-19.
  41.  Whitehouse, David (рдЬрдирд╡рд░ी 24, 2004). "Long history of water and Mars"рдмीрдмीрд╕ी рди्рдпूрдЬ़. рдоूрд▓ рд╕े 11 рдЬрдирд╡рд░ी 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-03-20.
  42.  "Scientists Discover Concealed Glaciers on Mars at Mid-Latitudes". University of Texas at Austin. November 20, 2008. рдоूрд▓ рд╕े 25 рдЬुрд▓ाрдИ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-03-19.
  43.  "NASA Spacecraft Confirms Martian Water, Mission Extended". Science @ NASA. July 31, 2008. рдоूрд▓ рд╕े 18 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-01.
  44.  Mellon, J. T.; Feldman, W. C.; Prettyman, T. H. (2003). "The presence and stability of ground ice in the southern hemisphere of Mars". Icarus169 (2): 324–340. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1016/j.icarus.2003.10.022рдмिрдмрдХोрдб:2004Icar..169..324M.
  45.  "Mars Rovers Spot Water-Clue Mineral, Frost, Clouds". NASA. December 13, 2004. рдоूрд▓ рд╕े 24 рдл़рд░рд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-03-17.
  46.  Darling, David. "Mars, polar caps"Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflight. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-02-26.
  47.  "MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program". Mira.or. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-02-26.
  48.  Carr, Michael H. (2003). "Oceans on Mars: An assessment of the observational evidence and possible fate". Journal of Geophysical Research108 (5042): 24. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1029/2002JE001963рдмिрдмрдХोрдб:2003JGRE..108.5042C.
  49.  Phillips, Tony. "Mars is Melting, Science at NASA". рдоूрд▓ рд╕े 24 рдл़рд░рд╡рд░ी 2007 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-02-26.
  50.  Plaut, J. J; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2007). "Subsurface Radar Sounding of the South Polar Layered Deposits of Mars". Science315(5821): 92. PMID 17363628рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1139672рдмिрдмрдХोрдб:2007Sci...316...92P. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  51.  Smith, Isaac B.; Holt, J. W. (2010). "Onset and migration of spiral troughs on Mars revealed by orbital radar". Nature465 (4): 450–453. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/nature09049рдмिрдмрдХोрдб:2010Nature....32..450P |bibcode= length (рдорджрдж).
  52.  "Mystery Spirals on Mars Finally Explained". Space.com. 26 рдордИ 2010. рдоूрд▓ рд╕े 3 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-05-26.
  53.  "NASA Findings Suggest Jets Bursting From Martian Ice Cap"Jet Propulsion Laboratory. NASA. August 16, 2006. рдоूрд▓ рд╕े 10 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-08-11.
  54.  Kieffer, H. H. (2000). "Mars Polar Science 2000" (PDF). рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд (PDF). рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-09-06.
  55.  G. Portyankina, рд╕ंрдкा॰ (2006). "Fourth Mars Polar Science Conference" (PDF). рдоूрд▓ рд╕े 17 рдл़рд░рд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд (PDF). рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-08-11.
  56.  Kieffer, Hugh H.; Christensen, Philip R.; Titus, Timothy N. (May 30, 2006). "CO2 jets formed by sublimation beneath translucent slab ice in Mars' seasonal south polar ice cap". Nature442 (7104): 793–796. PMID 16915284рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/nature04945рдмिрдмрдХोрдб:2006Natur.442..793K.
  57.  Sheehan, William. "Areographers"The Planet Mars: A History of Observation and Discovery. рдоूрд▓ рд╕े 1 рдЬुрд▓ाрдИ 2017 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  58.  Planetary Names: Categories for Naming Features on Planets and Satellites Archived 2 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2014 at WebCite. Planetarynames.wr.usgs.gov. Retrieved on 2011-12-01.
  59.  "Viking and the Resources of Mars"(PDF)Humans to Mars: Fifty Years of Mission Planning, 1950–2000. рдоूрд▓ рд╕े 12 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд (PDF). рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-10.
  60.  Frommert, H.; Kronberg, C. "Christiaan Huygens". SEDS/Lunar and Planetary Lab. рдоूрд▓ рд╕े 25 рджिрд╕ंрдмрд░ 2005 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-10.
  61.  Archinal, B. A.; Caplinger, M. (Fall 2002). "Mars, the Meridian, and Mert: The Quest for Martian Longitude". Abstract #P22D-06. American Geophysical Union. рдмिрдмрдХोрдб:2002AGUFM.P22D..06A.
  62.  NASA (April 19, 2007). "Mars Global Surveyor: MOLA MEGDRs". geo.pds.nasa.gov. рдоूрд▓ рд╕े 13 рдирд╡ंрдмрд░ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2011-06-24.Mars Global Surveyor: MOLA MEGDRsArchived 13 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2011 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.
  63.  Zeitler, W.; Ohlhof, T.; Ebner, H. (2000). "Recomputation of the global Mars control-point network" (PDF)Photogrammetric Engineering & Remote Sensing66 (2): 155–161. рдоूрд▓ (PDF) рд╕े 13 рдирд╡ंрдмрд░ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-12-26.
  64.  Lunine, Cynthia J. (1999). Earth: evolution of a habitable world. Cambridge University Press. рдкृ॰ 183рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-521-64423-2.
  65.  Morton, Oliver (2002). Mapping Mars: Science, Imagination, and the Birth of a World. New York: Picador USA. рдкृ॰ 98рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-312-24551-3.
  66.  Online Atlas of Mars Archived 5 рдордИ 2013 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.. Ralphaeschliman.com. Retrieved on 2012-12-16.
  67.  Catalog Page for PIA03467Archived 8 рдордИ 2013 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.. Photojournal.jpl.nasa.gov (2002-02-16). Retrieved on 2012-12-16.
  68.  Wright, Shawn (April 4, 2003). "Infrared Analyses of Small Impact Craters on Earth and Mars". University of Pittsburgh. рдоूрд▓ рд╕े 12 рдЬूрди 2007 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-02-26.
  69.  "Mars Global Geography"Windows to the Universe. University Corporation for Atmospheric Research. April 27, 2001. рдоूрд▓ рд╕े 15 рдЬूрди 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  70.  Wetherill, G. W. (1999). "Problems Associated with Estimating the Relative Impact Rates on Mars and the Moon". Earth, Moon, and Planets9 (1–2): 227. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1007/BF00565406рдмिрдмрдХोрдб:1974Moon....9..227W.
  71.  Costard, Fran├зois M. (1989). "The spatial distribution of volatiles in the Martian hydrolithosphere". Earth, Moon, and Planets45 (3): 265–290. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1007/BF00057747рдмिрдмрдХोрдб:1989EM&P...45..265C.
  72.  Glenday, Craig (2009). Guinness World Records. Random House, Inc. рдкृ॰ 12рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-553-59256-4.
  73.  Chen, Junyong; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2006). "Progress in technology for the 2005 height determination of Qomolangma Feng (Mt. Everest)". Science in China Series D: Earth Sciences49 (5): 531–538. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1007/s11430-006-0531-1. Explicit use of et al. in: |author2=(рдорджрдж)
  74.  Lucchitta, B. K.; Rosanova, C. E. (August 26, 2003). "Valles Marineris; The Grand Canyon of Mars". USGS. рдоूрд▓ рд╕े 11 рдЬूрди 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-11.
  75.  Cushing, G. E.; Titus, T. N.; Wynne, J. J.; Christensen, P. R. (2007). "Themis Observes Possible Cave Skylights on Mars" (PDF). Lunar and Planetary Science XXXVIII. рдоूрд▓ рд╕े 15 рд╕िрддंрдмрд░ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд (PDF). рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-08-02.
  76.  "NAU researchers find possible caves on Mars"Inside NAU4 (12). Northern Arizona University. March 28, 2007. рдоूрд▓рд╕े 28 рдЕрдЧрд╕्рдд 2007 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-05-28.
  77.  "Researchers find possible caves on Mars"Paul Rincon of рдмीрдмीрд╕ी рди्рдпूрдЬ़. 2007-03-17. рдоूрд▓ рд╕े 30 рд╕िрддंрдмрд░ 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-05-28.
  78. ↑ рдЕ рдЖ Philips, Tony (2001). "The Solar Wind at Mars". Science@NASA. рдоूрд▓ рд╕े 10 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-10-08.
  79.  Lundin, R; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2004). "Solar Wind-Induced Atmospheric Erosion at Mars: First Results from ASPERA-3 on Mars Express". Science305 (5692): 1933–1936. PMID 15448263рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1101860рдмिрдмрдХोрдб:2004Sci...305.1933L. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  80.  Bolonkin, Alexander A. (2009). Artificial Environments on Mars. Berlin Heidelberg: рд╕्рдк्рд░िंрдЧрд░. рдкрдкृ॰ 599–625. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 978-3-642-03629-3.
  81.  Atkinson, Nancy (2007-07-17). "The Mars Landing Approach: Getting Large Payloads to the Surface of the Red Planet". рдоूрд▓ рд╕े 30 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-09-18.
  82.  Carr, Michael H. (2006). The surface of MarsCambridge planetary science series6. Cambridge University Press. рдкृ॰ 16. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-521-87201-4.
  83.  Lemmon, M. T.; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2004). "Atmospheric Imaging Results from Mars Rovers". Science306 (5702): 1753–1756. PMID 15576613рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1104474рдмिрдмрдХोрдб:2004Sci...306.1753L. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  84.  Formisano, V.; Atreya, S.; Encrenaz, T.; Ignatiev, N.; Giuranna, M. (2004). "Detection of Methane in the Atmosphere of Mars". Science306 (5702): 1758–1761. PMID 15514118рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1101732рдмिрдмрдХोрдб:2004Sci...306.1758F.
  85.  "Mars Express confirms methane in the Martian atmosphere"ESA. March 30, 2004. рдоूрд▓ рд╕े 30 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-03-17.
  86. ↑ рдЕ рдЖ рдЗ рдИ Mumma, Michael J.; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (рдл़рд░рд╡рд░ी 20, 2009). "Strong Release of Methane on Mars in Northern Summer 2003" (PDF)Science323 (5917): 1041–1045. PMID 19150811рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1126/science.1165243рдмिрдмрдХोрдб:2009Sci...323.1041Mрдоूрд▓(PDF) рд╕े 13 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 14 рдоाрд░्рдЪ 2012. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  87.  Hand, Eric (October 21, 2008). "Plumes of methane identified on Mars" (PDF). Nature News. рдоूрд▓ (PDF) рд╕े 7 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-08-02.
  88.  Krasnopolsky, Vladimir A. (February 2005). "Some problems related to the origin of methane on Mars". Icarus180(2): 359–367. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1016/j.icarus.2005.10.015рдмिрдмрдХोрдб:2006Icar..180..359K.
  89.  Franck, Lef├иvre; Forget, Fran├зois (August 6, 2009). "Observed variations of methane on Mars unexplained by known atmospheric chemistry and physics". Nature460 (7256): 720–723. PMID 19661912рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/nature08228рдмिрдмрдХोрдб:2009Natur.460..720L.
  90. ↑ рдЕ рдЖ Oze, C.; Sharma, M. (2005). "Have olivine, will gas: Serpentinization and the abiogenic production of methane on Mars". Geophysical Research Letters32(10): L10203. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1029/2005GL022691рдмिрдмрдХोрдб:2005GeoRL..3210203O.
  91.  Kluger, Jeffrey (September 1, 1992). "Mars, in Earth's Image". Discover Magazine. рдоूрд▓ рд╕े 27 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-11-03.
  92.  Goodman, Jason C (September 22, 1997). "The Past, Present, and Possible Future of Martian Climate"MIT. рдоूрд▓ рд╕े 10 рдирд╡ंрдмрд░ 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-02-26.
  93.  Philips, Tony (July 16, 2001). "Planet Gobbling Dust Storms"Science @ NASA. рдоूрд▓ рд╕े 13 рдЬूрди 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-07.
  94.  Barlow, Nadine G. (2008). Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere. Cambridge planetary science. 8. Cambridge University Press. рдкृ॰ 21. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-521-85226-9.
  95.  "Mars 2009/2010". Students for the Exploration and Development of Space (SEDS). May 6, 2009. рдоूрд▓ рд╕े 8 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-12-28.
  96. ↑ рдЕ рдЖ рдЗ "Mars distance from the Sun from January 2011 to January 2015". рдоूрд▓ рд╕े 12 рдЬрдирд╡рд░ी 2013 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2012-01-27.
  97.  "Mars' Orbital eccentricity over time"Solex. Universita' degli Studi di Napoli Federico II. 2003. рдоूрд▓ рд╕े 7 рд╕िрддंрдмрд░ 2007 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-07-20.
  98. ↑ рдЕ рдЖ Meeus, Jean (2003). "When Was Mars Last This Close?". International Planetarium Society. рдоूрд▓ рд╕े 16 рдордИ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-01-18.рдиाрдоाрд▓ूрдо рдк्рд░ाрдЪрд▓ |month= рдХी рдЙрдкेрдХ्рд╖ा рдХी рдЧрдпी (рдорджрдж)
  99.  Baalke, Ron (August 22, 2003). "Mars Makes Closest Approach In Nearly 60,000 Years". meteorite-list. рдоूрд▓ рд╕े 2 рдЬुрд▓ाрдИ 2015 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-01-18.
  100.  "Close Inspection for Phobos"ESA website. рдоूрд▓ рд╕े 14 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  101.  "Ares Attendants: Deimos & Phobos"Greek Mythologyрдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  102.  Hunt, G. E.; Michael, W. H.; Pascu, D.; Veverka, J.; Wilkins, G. A.; Woolfson, M. (1978). "The Martian satellites—100 years on". Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society, Quarterly Journal19: 90–109. рдмिрдмрдХोрдб:1978QJRAS..19...90H.
  103. ↑ рдЕ рдЖ Arnett, Bill (November 20, 2004). "Phobos"nineplanetsрдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  104.  Nowack, Robert L. "Estimated Habitable Zone for the Solar System". Department of Earth and Atmospheric Sciences at Purdue University. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-04-10.
  105.  Briggs, Helen (рдл़рд░рд╡рд░ी 15, 2008). "Early Mars 'too salty' for life". рдмीрдмीрд╕ी рди्рдпूрдЬ़. рдоूрд▓ рд╕े 17 рдордИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-02-16.
  106.  Hannsson, Anders (1997). Mars and the Development of Life. Wiley. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-471-96606-1.
  107.  "New Analysis of Viking Mission Results Indicates Presence of Life on Mars". Physorg.com. рдЬрдирд╡рд░ी 7, 2007. рдоूрд▓ рд╕े 17 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-02.
  108.  "Phoenix Returns Treasure Trove for Science". NASA/JPL. June 6, 2008. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-06-27.
  109.  Bluck, John (July 5, 2005). "NASA Field-Tests the First System Designed to Drill for Subsurface Martian Life". NASA. рдоूрд▓ рд╕े 21 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-01-02.
  110.  Golden, D. C.; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (2004). "Evidence for exclusively inorganic formation of magnetite in Martian meteorite ALH84001" (PDF)American Mineralogist89 (5–6): 681–695. рдоूрд▓(PDF) рд╕े 12 рдордИ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-12-25. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  111.  Krasnopolsky, Vladimir A.; Maillard, Jean-Pierre; Owen, Tobias C. (2004). "Detection of methane in the Martian atmosphere: evidence for life?". Icarus172 (2): 537–547. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1016/j.icarus.2004.07.004рдмिрдмрдХोрдб:2004Icar..172..537K.
  112.  "Formaldehyde claim inflames Martian debate". Nature. рдл़рд░рд╡рд░ी 25, 2005. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/news050221-15.
  113.  "Living in Space". Mitchell, Cary L.; Purdue University. The Universe. No. 307, season 2008–09.
  114.  "NASA's Mars Odyssey Shifting Orbit for Extended Mission". NASA. October 9, 2008. рдоूрд▓ рд╕े 13 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-11-15.
  115.  Britt, Robert (March 14, 2003). "Odyssey Spacecraft Generates New Mars Mysteries"Space.com. рдоूрд▓ рд╕े 15 рдоाрд░्рдЪ 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  116.  ESA Media Relations Division (February 11, 2004). "UK and ESA announce Beagle 2 inquiry"ESA News. рдоूрд▓ рд╕े 30 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2011-04-28.
  117. ↑ рдЕ рдЖ Bertaux, Jean-Loup; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (June 9, 2005). "Discovery of an aurora on Mars". Nature435 (7043): 790. PMID 15944698рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/nature03603рдмिрдмрдХोрдб:2005Natur.435..790B. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  118.  "Mars Exploration Rovers- Science"MER website. NASA. рдоूрд▓ рд╕े 20 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  119.  "Photo shows avalanche on Mars"CNNрдоूрд▓ рд╕े 19 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2008 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-03-04.
  120.  "Mars Science Laboratory"MSL website. NASA. рдоूрд▓ рд╕े 7 рдЬрдирд╡рд░ी 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-03.
  121.  "Mariner 9: Overview". NASA. рдоूрд▓ рд╕े 31 рдЬुрд▓ाрдИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 14 рдоाрд░्рдЪ 2012.
  122.  "Other Mars Missions"Journey through the galaxyрдоूрд▓ рд╕े 30 рдордИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  123.  Sagdeev, R. Z.; Zakharov, A. V. (October 19, 1989). "Brief history of the Phobos mission". Nature341 (6243): 581–585. рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/341581a0рдмिрдмрдХोрдб:1989Natur.341..581S.
  124. ↑ рдЕ рдЖ Dinerman, Taylor (September 27, 2004). "Is the Great Galactic Ghoul losing his appetite?"The space review. рдоूрд▓ рд╕े 6 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-27.
  125.  "Mars Global Surveyor"CNN- Destination Marsрдоूрд▓ рд╕े 15 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  126.  "Mars Pulls Phoenix In"University of Arizona Phoenix mission Website. рдоूрд▓ рд╕े 27 рдордИ 2008 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-05-25.
  127.  "Phoenix: The Search for Water"NASA website. рдоूрд▓ рд╕े 11 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-03.
  128. ↑ рдЕ рдЖ "Frozen Water Confirmed on Mars". UANews.org. рдоूрд▓ рд╕े 20 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-24.
  129.  Amos, Jonathan (November 10, 2008). "NASA Mars Mission declared dead". BBC. рдоूрд▓ рд╕े 17 рдордИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-11-10.
  130.  Agle, D. C. (рдл़рд░рд╡рд░ी 12, 2009). "NASA Spacecraft Falling For Mars". NASA/JPL. рдоूрд▓ рд╕े 18 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-12-27.
  131.  "рдж рдЗंрдбिрдпрди рдПрдХ्рд╕рдк्рд░ेрд╕" Date 10 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012
  132.  "рдж рд╣िрди्рджू" Archived 13 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди. 16 march, 2012, Delhi
  133.  "NASA Selects 'MAVEN' Mission to Study Mars Atmosphere". Nasa. рдоूрд▓ рд╕े 19 рдЬूрди 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-09-20.
  134.  Rincon, Paul (November 10, 2006). "European Mars launch pushed back"рдмीрдмीрд╕ी рди्рдпूрдЬ़. рдоूрд▓ рд╕े 17 рдордИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-10-10.
  135.  "Introduction to the MetNet Mars Mission". Finnish Meteorological Institute. рдоूрд▓ рд╕े 22 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-28.
  136.  "The MetNet Mars Precursor Mission". Finnish Meteorological Institute. рдоूрд▓ рд╕े 22 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2008-08-28.
  137. ↑ рдЕ рдЖ by Dwayne A. DayMonday, November 28, 2011 (2011-11-28). "Dwayne A. Day - '''Red Planet blues''' (Monday, November 28, 2011)". The Space Review. рдоूрд▓ рд╕े 19 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2012-01-16.
  138.  "InSight: Mission"Mission WebsiteNASA's Jet Propulsion Laboratoryрдоूрд▓рд╕े 23 рдЕрдЧрд╕्рдд 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 7 рджिрд╕рдо्рдмрд░ 2011.
  139.  "Liftoff for Aurora: Europe's first steps to Mars, the Moon and beyond". October 11, 2002. рдоूрд▓ рд╕े 2 рдЕрдХ्рддूрдмрд░ 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2007-03-03.
  140.  "Mars Sample Return". European Space Agency. December 8, 2009. рдоूрд▓рд╕े 1 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-12-30.
  141.  Britt, Robert. "When do we get to Mars?"Space.com FAQ: Bush's New Space Vision. рдоूрд▓ рд╕े 9 рдл़рд░рд╡рд░ी 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  142.  "NASA aims to put man on Mars by 2037". AFP. рдоूрд▓ рд╕े 12 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 14 рдоाрд░्рдЪ 2012.
  143.  "The Mars Homestead Project—Arrive, Survive, & Thrive!". Marshome.org. рдоूрд▓рд╕े 1 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2009-09-20.
  144.  "Deimos"Planetary Societies's Explore the Cosmosрдоूрд▓ рд╕े 7 рдордИ 2006 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  145.  Meeus, J.; Goffin, E. (1983). "Transits of Earth as seen from Mars". Journal of the British Astronomical Association93 (3): 120–123. рдмिрдмрдХोрдб:1983JBAA...93..120M.
  146.  Bell, J. F., III; рдПрд╡ं рдЕрди्рдп (July 7, 2005). "Solar eclipses of Phobos and Deimos observed from the surface of Mars". Nature436 (7047): 55–57. PMID 16001060рдбीрдУрдЖрдЗ:10.1038/nature03437рдмिрдмрдХोрдб:2005Natur.436...55B. Explicit use of et al. in: |author2= (рдорджрдж)
  147.  Staff (March 17, 2004). "Martian Moons Block Sun In Unique Eclipse Images From Another Planet"SpaceDailyрдоूрд▓ рд╕े 23 рдирд╡ंрдмрд░ 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-02-13.
  148.  Mallama, A. (2011). "Planetary magnitudes". Sky and Telescope. 121(1): 51–56.
  149.  Lloyd, John; John Mitchinson (2006). The QI Book of General Ignorance. Britain: Faber and Faber Limited. рдкрдкृ॰ 102, 299. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 978-0-571-24139-2. рдоूрд▓ рд╕े 11 рдЬрдирд╡рд░ी 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 14 рдоाрд░्рдЪ 2012.
  150.  Peck, Akkana. "Mars Observing FAQ"Shallow Skyрдоूрд▓ рд╕े 14 рдоाрд░्рдЪ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-15.
  151.  Zeilik, Michael (2002). Astronomy: the Evolving Universe (9th рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг). Cambridge University Press. рдкृ॰ 14рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-521-80090-0.
  152.  "Close Encounter: Mars at Opposition". NASA. November 3, 2005. рдоूрд▓ рд╕े 15 рдордИ 2012 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-03-19.
  153.  Sheehan, William (рдл़рд░рд╡рд░ी 2, 1997). "Appendix 1: Oppositions of Mars, 1901—2035"The Planet Mars: A History of Observation and Discovery. University of Arizona Press. рдоूрд▓ рд╕े 25 рдЬूрди 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-01-30.
  154.  The opposition of the 12th of February 1995 was followed by one on the 17th of March 1997. The opposition of the 13th of July 2065 will be followed by one on 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░ 2067. Astropro 3000-year Sun-Mars Opposition Tables Archived 19 рдоाрд░्рдЪ 2012 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.
  155.  Rao, Joe (August 22, 2003). "NightSky Friday—Mars and Earth: The Top 10 Close Passes Since 3000 B.C."Space.comрдоूрд▓ рд╕े 20 рдордИ 2009 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2006-06-13.
  156.  Novakovic, B. (2008). "Senenmut: An Ancient Egyptian Astronomer". Publications of the Astronomical Observatory of Belgrade85: 19–23. рдмिрдмрдХोрдб:2008POBeo..85...19N.
  157.  North, John David (2008). Cosmos: an illustrated history of astronomy and cosmology. University of Chicago Press. рдкрдкृ॰ 48–52. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-226-59441-6.
  158.  Swerdlow, Noel M. (1998). [Periodicity and Variability of Synodic Phenomenon Periodicity and Variability of Synodic Phenomenon] рдЬाँрдЪें |chapter-url= рдоाрди (рдорджрдж) |chapter-url= рдЧाрдпрдм/рдЕрдиुрдкрд▓рдм्рдз рд╢ीрд░्рд╖рдХ (рдорджрдж)The Babylonian theory of the planets. Princeton University Press. рдкрдкृ॰ 34–72. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-691-01196-6.
  159.  Poor, Charles Lane (1908). The solar system: a study of recent observationsScience series17. G. P. Putnam's sons. рдкृ॰ 193.
  160.  David Michael Harland (2007). "Cassini at Saturn: Huygens results Archived11 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2013 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.". p.1. ISBN 0-387-26129-X
  161.  Hummel, Charles E. (1986). The Galileo connection: resolving conflicts between science & the Bible Archived 11 рдирд╡рдо्рдмрд░ 2013 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.. InterVarsity Press. pp. 35–38. ISBN 0-87784-500-X.
  162.  Needham, Joseph; Ronan, Colin A. (1985). The Shorter Science and Civilisation in China: An Abridgement of Joseph Needham's Original TextThe shorter science and civilisation in China2(3rd рд╕ंрд╕्рдХрд░рдг). Cambridge University Press. рдкृ॰ 187. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-521-31536-0.
  163.  Thompson, Richard (1997). "Planetary Diameters in the Surya-Siddhanta"(PDF)Journal of Scientific Exploration11 (2): 193–200 [193–6]. рдоूрд▓ рд╕े 7 рдЬрдирд╡рд░ी 2010 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд (PDF). рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 2010-03-13.
  164.  Taton, Reni (2003). Reni Taton, Curtis Wilson and Michael Hoskin (рд╕ंрдкा॰). Planetary Astronomy from the Renaissance to the Rise of Astrophysics, Part A, Tycho Brahe to Newton. Cambridge University Press. рдкृ॰ 109. рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-521-54205-7.
  165.  Hirshfeld, Alan (2001). Parallax: the race to measure the cosmos. Macmillan. рдкрдкृ॰ 60–61рдЖрдИ॰рдНрд╕॰рдмी॰рдНрди॰ 0-7167-3711-6.
  166.  Breyer, Stephen (1979). "Mutual Occultation of Planets". Sky and Telescope57 (3): 220. рдмिрдмрдХोрдб:1979S&T....57..220A.
  167.  Peters, W. T. (1984). "The Appearance of Venus and Mars in 1610". Journal of the History of Astronomy15 (3): 211–214. рдмिрдмрдХोрдб:1984JHA....15..211P.
  168.  Sheehan, William (1996). "Chapter 2: Pioneers Archived 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓ 2012 at the рд╡ेрдмैрдХ рдорд╢ीрди.". The Planet Mars: A History of Observation and Discovery.Tucson: University of Arizona. Retrieved 2010-01-16.
  169.  Turner, Sir Ralph Lilley (1962). "aс╣Еg─Бraka 126"A comparative dictionary of the Indo-Aryan languages. London: Oxford University Press. Digital Dictionaries of South Asia, University of Chicago. рдкृ॰ 7. рдоूрд▓ рд╕े 22 рдЕрдЧрд╕्рдд 2011 рдХो рдкुрд░ाрд▓ेрдЦिрдд. рдЕрднिрдЧрдорди рддिрдеि 21 Feb 2010aс╣Еg─Бraka 126 aс╣Еg─Бraka '(hypothetical) red like embers', masculine 'charcoal'. 2. masculine 'the planet Mars'. [├бс╣Еg─Бra -- ] 1. Pali aс╣Еg─Бraka -- 'red like charcoal'; Sanskrit aс╣Е─Бr─л 2. Pali aс╣Еg─Бraka -- masculine 'Mars',; Sanskrit aс╣Е─Бro masculine Tuesday. |work= рдоें 54 рд╕्рдеाрди рдкрд░ line feed character (рдорджрдж); |quote= рдоें 123 рд╕्рдеाрди рдкрд░ line feed character (рдорджрдж)
  170.  Mythology of the Hindus, Charles Coleman, p. 132
рд╕ौрд░ рдордг्рдбрд▓
рд╕ूрд░्рдпрдмुрдзрд╢ुрдХ्рд░рдЪрди्рдж्рд░рдоाрдкृрде्рд╡ीPhobos and DeimosрдоंрдЧрд▓рд╕ीрд░िрд╕)рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣рдмृрд╣рд╕्рдкрддिрдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣рд╢рдиिрд╢рдиि рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣рдЕрд░ुрдгрдЕрд░ुрдг рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣рд╡рд░ुрдг рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣рдиेрдк्рдЪूрдиCharon, Nix, and Hydraрдк्рд▓ूрдЯो рдЧ्рд░рд╣рдХाрдЗрдкрд░ рдШेрд░ाDysnomiaрдПрд░िрд╕рдмिрдЦрд░ा рдЪрдХ्рд░рдФрд░्рдЯ рдмाрджрд▓Solar System XXVII.png
рд╕ूрд░्рдп · рдмुрдз · рд╢ुрдХ्рд░ · рдкृрде्рд╡ी · рдоंрдЧрд▓ · рд╕ीрд░ीрд╕ · рдмृрд╣рд╕्рдкрддि · рд╢рдиि · рдЕрд░ुрдг · рд╡рд░ुрдг · рдпрдо · рд╣рдЙрдоेрдпा · рдоाрдХेрдоाрдХे · рдПрд░िрд╕
рдЧ्рд░рд╣ · рдмौрдиा рдЧ्рд░рд╣ · рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ - рдЪрди्рдж्рд░рдоा · рдоंрдЧрд▓ рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ · рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ · рдмृрд╣рд╕्рдкрддि рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ · рд╢рдиि рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ · рдЕрд░ुрдг рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ · рд╡рд░ुрдг рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ · рдпрдо рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣ · рдПрд░िрд╕ рдХे рдЙрдкрдЧ्рд░рд╣
рдЫोрдЯी рд╡рд╕्рддुрдПँ:   рдЙрд▓्рдХा · рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ (рдХ्рд╖ुрдж्рд░рдЧ्рд░рд╣ рдШेрд░ा‎) · рдХिрди्рдирд░ · рд╡рд░ुрдг-рдкाрд░ рд╡рд╕्рддुрдПँ (рдХाрдЗрдкрд░ рдШेрд░ा‎/рдмिрдЦрд░ा рдЪрдХ्рд░) · рдзूрдордХेрддु (рдФрд░्рдЯ рдмाрджрд▓)

рдЯिрдк्рдкрдгिрдпाँ

рдЗрд╕ рдм्рд▓ॉрдЧ рд╕े рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдкोрд╕्рдЯ

рд░ाрдо рдиाрдо(ram nam) рд▓ेрдЦрди рдХी рдорд╣िрдоा, рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╕े рдорди рд╢ीрдШ्рд░ рдПрдХाрдЧ्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै..рд░ाрдо рдиाрдо(ram nam) рд▓ेрдЦрди рдХी рдорд╣िрдоा, рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╕े рдорди рд╢ीрдШ्рд░ рдПрдХाрдЧ्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै.. By рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм рд╣рд░ि рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдХी рдорд╣िрдоा(hari nam lekhan mahima):-рдк्рд░рднु рд╕े рдЬुрдб़рдиे рдХे рдЕрдиेрдХ рдоाрдз्рдпрдо рд╣рдоाрд░े рд╕рдж्рдЧ्рд░ंрдеो, рдЛрд╖ि рдоुрдиिрдпों рдПрд╡ं рд╕ंрддो рдж्рд╡ाрд░ा рдмрддाрдпे рдЧрдпे рд╣ै, рдЙрдирдоे рд╕े рдПрдХ рд╣ै рд╣рд░ि рдиाрдо (ram nam) рдЬрдк рдФрд░ рдиाрдо рд▓ेрдЦрди |рдмाрд▓ рд╡рдиिрддा рдорд╣िрд▓ा рдЖрд╢्рд░рдордиाрдо рдоें рдХोрдИ рднेрдж рдирд╣ी рд╣ै..‘рд░ाрдо‘,’рдХृрд╖्рдг‘,’рд╢िрд╡‘,’рд░ाрдзे‘ рдЬो рдиाрдо рдЖрдкрдХो рдк्рд░िрдп рд▓рдЧे рдЙрд╕ी рдХो рдкрдХрдб़ рд▓ो рддो рдмेрдбा рдкाрд░ рд╣ो рдЬाрдпेрдЧा | рдиाрдо рдоें рднेрдж рдХрд░рдиा рдиाрдо – рдЕрдкрд░ाрдз рд╣ै,рдпрд╣ी рдк्рд░рдпाрд╕ рдХрд░े рдХी рд╣рдоाрд░े рдж्рд╡рд░ा рдХрднी рдиाрдо рдЕрдкрд░ाрдз рди рдмрдиे |рдХрд▓рдпुрдЧ рдоें рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рд╣ी рдЖрдзाрд░ рд╣ै ..рддुрд▓рд╕ीрджाрд╕рдЬी рдиे рднी рд░ाрдордЪрд░िрдд рдоाрдирд╕ рдоें рдХрд╣ा рд╣ै..рдХрд▓िрдпुрдЧ рдХेрд╡рд▓ рдиाрдо рдЖрдзाрд░ा | рд╕ुрдоीрд░ рд╕ुрдоीрд░ рдирд░ рдЙрддрд░рд╣ी рдкाрд░ा ||рд╕рддрдпुрдЧ рдоें рддрдк,рдз्рдпाрди , рдд्рд░ेрддा рдоें рдпрдЧ्рдп,рдпोрдЧ, рдФрд░ рдж्рд╡ाрдкрд░ рдоें рдЬो рдлрд▓ рдкूрдЬा рдкाрда рдФрд░ рдХрд░्рдордХांрдб рд╕े рдоिрд▓рддा рдеा рд╡ाрд╣ी рдлрд▓ рдХрд▓िрдпुрдЧ рдоें рдоाрдд्рд░ рд╣рд░ि рдиाрдо(ram nam) рдЬрдк рдпा рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╕े рдоिрд▓рддा рд╣ै |рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдоें рдорди рдмрд╣ुрдд рдЬрд▓्рджी рдПрдХाрдЧ्рд░ рд╣ोрддा рд╣ै | рдиाрдо рдЬрдк рд╕े рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдХो рддीрди рдЧुрдиा рдЕрдзिрдХ рд╢्рд░ेрд╖्рда рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै |рдХ्рдпोрдХि рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╕े рдиाрдо рдХा рджрд░्рд╢рди, рд╣ाрде рд╕े рд╕ेрд╡ा рдиेрдд्рд░ों рд╕े рджрд░्рд╢рди рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдЙрдЪ्рдЪाрд░рдг, рдпे рддीрди рдХрдо рдПрдХ рд╕ाрде рд╣ोрддे рд╣ै |рдЖрдиंрдж рд░ाрдоाрдпрдг рдоें рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдХी рдорд╣िрдоा(ram naam lekhan) :-рдЖрдиंрдж рд░ाрдоाрдпрдг рдоें рд▓िрдЦा рд╣ै рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рдордиोрд░рде рдХी рдкूрд░्рддि рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╕े рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै |рдЗрд╕ рдкाрд╡рди рд╕ाрдзрди рд╕े рд▓ोрдХिрдХ рдХрдо्рдиाрдпे рднी рдкूрд░्рдг рд╣ो рдЬाрддीрд╣ै рдФрд░ рдпрджि рдХोрдИ рдХाрдордиा рди рд╣ो рддो рднрдЧрд╡рди рдХे рдЪрд░рдг рдХрдорд▓ो рдоें рдк्рд░ेрдо рдХी рдк्рд░ाрдк्рддी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै |рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ рдЬोрдЗ рдЬрдкрдд рдорд╣ेрд╕ू । рдХाрд╕ीं рдоुрдХुрддि рд╣ेрддु рдЙрдкрджेрд╕ू ||рдорд╣िрдоा рдЬाрд╕ु рдЬाрди рдЧрдирд░ाрдК। рдк्рд░рдердо рдкूрдЬिрдЕрдд рдиाрдо рдк्рд░рднाрдК ||рдЕрдиाрджि рдХाрд▓ рд╕े рд╕्рд╡рдпं рдорд╣ाрджेрд╡ рдЬिрд╕ рдиाрдо рдХा рдПрдХ рдиिрд╖्рда рд╣ो рдиिрд░ंрддрд░ рд╕्рдорд░рдг рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЬिрдирдХी рдорд╣िрдоा рдХा рдмрдЦाрди рднрдЧрд╡рддी рдкाрд░्рд╡рддी рд╕े рдХрд░рддे рд░рд╣ें рд╣ैं.рдЬिрдирдХे рд╕ेрд╡ाрд░्рде рдЙрди्рд╣ोंрдиे рд╢्рд░ी рд╣рдиुрдордд рд░ूрдк рдоें рдЕрд╡рддाрд░ рд▓िрдпा рдРрд╕े рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдХा рдиाрдо рд▓िрдЦрдиा рд╕ुрдирдиा рдХрд╣рдиा рднрд╡ рд╕ाрдЧрд░ рд╕े рддाрд░рдгрд╣ाрд░ рддो рд╣ै рд╣ी –рд╕ाрде рд╣ी рдоाрдирд╡ рдоाрдд्рд░ рдХो рд╕рдорд╕्рдд рдк्рд░рдХाрд░ рдХे рджैрд╡िрдХ рджैрд╣िрдХ рднौрддिрдХ рд╕ुрдЦों рд╕े рднी рд╢्рд░ीрдпुрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рд░्рд╡рдеा рдк्рд░рднाрд╡ी рддрдеा рдЖрдд्рдоोрдд्рдеाрди рдХा рд╕рдмрд╕े рд╕ुрдЧрдо рдоाрдз्рдпрдо рд╣ै .рдорд╣ाрд╡ीрд░ рд╣рдиुрдоाрдирдЬी рдиे рд╕्рд╡рдпं рд░ाрдо рдиाрдо рдХी рдорд╣िрдоा рдХो рдк्рд░рднु рд╢्рд░ी рд░ाрдо рд╕े рднी рдмрдб़ा рдоाрдиा рд╣ै .рд░ाрдо рд╕े рдмрдб़ा рд░ाрдо рдХा рдиाрдо ..рд╡े рдХрд╣рддे рд╣ैं –“рдк्рд░рднो! рдЖрдкрд╕े рддो рдЖрдкрдХा рдиाрдо рдмрд╣ुрдд рд╣ी рд╢्рд░ेрд╖्рда рд╣ै,рдРрд╕ा рдоैं рдиिрд╢्рдЪрдпрдкूрд░्рд╡рдХ рдХрд╣рддा рд╣ूँ। рдЖрдкрдиे рддो рдд्рд░ेрддाрдпुрдЧ рдХो рддाрд░ा рд╣ै рдкрд░ंрддु рдЖрдкрдХा рдиाрдо рддो рд╕рджा-рд╕рд░्рд╡рджा рддीрдиों рднुрд╡рдиों рдХो рддाрд░рддा рд╣ी рд░рд╣рддा рд╣ै।”рдпрд╣ рд╣ै рдЬ्рдЮाрдиिрдпों рдоें рдЕрдЧ्рд░рдЧрдг्рдп рд╣рдиुрдоाрдирдЬी рдХी рднрдЧрд╡рди्рдиाрдо- рдиिрд╖्рдаा !рд╣рдиुрдоाрдирдЬी рдиे рдпрд╣ाँ рджुःрдЦ, рд╢ोрдХ, рдЪिंрддा, рд╕ंрддाрдк рдХे рд╕ाрдЧрд░ рдЗрд╕ рд╕ंрд╕ाрд░ рд╕े рддрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рд╕рд░рд▓ рдПрд╡ं рд╕рдмрд╕े рд╕ुрдЧрдо рд╕ाрдзрди рдХे рд░ूрдк рдоें рднрдЧрд╡рди्рдиाрдо рдХा, рднрдЧрд╡рди्рдиाрдордпुрдХ्рдд рдЗрд╖्рдЯрдоंрдд्рд░ рдХा рд╕्рдорд░рдг рдХिрдпा рд╣ै।рд░ाрдо рдиाрдо(ram nam) рдЬрдк рдФрд░ рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдХी рдорд╣िрдоा :-рдПрдХрддः рд╕рдХрд▓ा рдорди्рдд्рд░ःрдПрдХрддो рдЬ्рдЮाрди рдХोрдЯрдпःрдПрдХрддो рд░ाрдо рдиाрдо рд╕्рдпाрдд рддрджрдкि рд╕्рдпाрди्рдиैрд╡ рд╕рдордордЕрд░्рдеाрдд: рддрд░ाрдЬू рдХे рдПрдХ рдкрд▓рдб़े рдоें рд╕рднी рдорд╣ाрдоंрдд्рд░ों рдПрд╡ं рдХोрдЯि рдЬ्рдЮाрди рдз्рдпाрдиाрджि рд╕ाрдзрдиों рдХे рдлрд▓ों рдХो рд░рдЦा рдЬाрдП рдФрд░ рджुрд╕рд░े рдкрд▓рдб़े рдоें рдХेрд╡рд▓ рд░ाрдо рдиाрдо рд░рдЦ рджिрдпा рдЬाрдП рддो рднी рд╕рдм рдоिрд▓рдХрд░ рд░ाрдо рдиाрдо рдХी рддुрд▓рдиा рдирд╣ीं рдХрд░ рд╕рдХрддे.рдпे рдЬрдкрди्рддि рд╕рджा рд╕्рдиेрд╣ाрди्рдиाрдо рдоांрдЧрд▓्рдп рдХाрд░рдгं рд╢्рд░ीрдорддो рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░рд╕्рдп рдХ्рд░िрдкाрд▓ोрд░्рдордо рд╕्рд╡ाрдоिрдиःрддेрд╖ाрдорд░्рде рд╕рджा рд╡िрдк्рд░ः рдк्рд░рджрддाрд╣рдо рдк्рд░рдпрдд्рдирддः рджрджाрдоि рд╡ांрдЫिрдд рдиिрдд्рдпं рд╕рд░्рд╡рджा рд╕ौрдЦ्рдп्рдоुрдд्рддрдордордЕрд░्рдеाрдд: рдЬो рдоाрдирд╡ рдоेрд░े рд╕्рд╡ाрдоी рджрдпाрд╕ाрдЧрд░ рд╢्рд░ी рд░ाрдордЪрди्рдж्рд░рдЬी рдХे рдоंрдЧрд▓рдХाрд░ी рдиाрдо рдХा рд╕рджा рдк्рд░ेрдордкूрд░्рд╡рдХ рдЬрдк рдХрд░рддे рд╣ैं , рдЙрдирдХे рд▓िрдП рдоैं рд╕рджा рдпрдд्рдирдкूрд░्рд╡рдХ рдк्рд░рджाрддा рдмрдирдХрд░ рдЙрдирдХी рдЕрднिрд▓ाрд╖ा рдкूрд░िрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЙрдд्рддрдо рд╕ुрдЦ рджेрддा рд░рд╣рддा рд╣ूँ.“рдк्рд░ेрдо рддे рдк्рд░рдЧрдЯ рд╣ोрд╣ि рдоैं рдЬाрдиा”рд╢्рд░ी рд░ाрдордиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╕े рд╕ुрдоिрд░рди рддो рд╣ोрддा рд╣ी рд╣ै рд╕ाрде рд╣ी рд▓ेрдЦрдХ рдХा рдЕंрддрд░्рдорди рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдХे рджिрд╡्рдп рдк्рд░ेрдо рд╡ рддेрдЬ рд╕े рдЬाрдЧृрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ैAlso read:- рднрдХ्рддिрдмाрд▓ рд╡рдиिрддा рдорд╣िрд▓ा рдЖрд╢्рд░рдорддो рдЖрдЗрдпे рдЕрдкрдиे рд╕рдордп рдХो рд╕ुрд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╕рдоाрдпोрдЬिрдд рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЗрд╕ рд░ाрдо рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдорд╣ाрдпрдЬ्рдЮ рдоें рдкूрд░्рдг рд╢्рд░рдж्рдзा рд╕े рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рд╣ो рдЕрдХ्рд╖рдп рдкुрдг्рдп рдХे рднाрдЧी рдмрдиें. рдоाрдирд╕ рдкрдЯрд▓ рдкрд░ рдк्рд░рднु рд╢्рд░ी рд░ाрдо рдХी рдЫрд╡ि рд╣ो рдкрд╡рди рдкुрдд्рд░ рдХी рджрдпा рд╣ो рдФрд░ рдЕंрдЧुрд▓िрдпा рдХी-рдмोрд░्рдб рдкрд░ рдЕрдерд╡ा рдХрд▓рдо рдкрдХрдб़े рд╣ुрдП.. рд░ाрдо рдиाрдо рдЬрдк рдоाрд▓ा рдоें рджिрд╡्рдп рдордгिрдпाँ рд╕्рд╡рддः рд╣ी рдкिрд░ोрдпीं рдЬाрдПंрдЧी.рд░ाрдо рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рд╡ рдЬाрдк рд╕े рд▓ाрдн:1,25,000 – рдЗрд╕ рдЬрди्рдо рдоें рдЕрдЬिॅрдд рдкाрдкो рдХा рдиाрд╢ рд╣ोрдиा рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै ।2,25,000 -рдЬीрд╡рди рдХे рдкाрдкो рдХा рд╢рдорди рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рд╡ рд╕рднी рдХ्рд░ूрд░ рд╡ рджुрд╖्рдЯ рдЧृрд╣ों рдХा рдиिрд╡ाрд░рдг рд╢ुрд░ू рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै5,00,000 -рднрдЧрд╡ाрди рд░ाрдо рдХी рдХृрдкा рд╕े рдЪрд░рдгों рдХी рднрдХ्рддि рдоें рд╡ृрдз्рджि рд╣ोрддी рд╣ैं ।10,00,000 -рдкूрд░्рд╡ рдЬрди्рдоों рдХे рд╕рдорд╕्рдд рдкाрдкो рдХा рдХ्рд╖рдп рд╣ोрддा рд╣ैं ।25,00,000 -рдЬीрд╡рди рдХे рджुःрд╕्рд╡рдк्рди рдХा рдиाрд╢ рд╣ोрддा рд╣ैं рдПрд╡ं рд╕рдорд╕्рдд рдРрд╢्рд╡рд░्рдп рднाрдЧ рд╡ рдоुрдХ्рддि рдХा рдлрд▓ рдоिрд▓рддा рд╣ैं ।50,00,000 -рд╕рднी рддрд░рд╣ рдХो рдкुрдг्рдпों рдПрд╡ं рдпрдЬ्рдЮों рдХा рдлрд▓ рдоिрд▓рддा рд╣ैं ।75,00,000 -рдЕрдиेрдХ рдЬрди्рдоों рдХे рдкाрдкौ рдХा рдиाрд╢ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ैं рддрдеा рднрдЧрд╡ाрди рд░ाрдо рдХी рдЕрдЦрдг्рдб рднрдХ्рддि рдоिрд▓рддी рд╣ैं ।1,00,00,000 -рдЕрд╢्рд╡рдоेрдШ рдпрдЬ्рдЮ рдХे рдж्рд╡िрдЧुрдг рд░ूрдк рдоें рдлрд▓ рдоिрд▓рддा рд╣ैं рдФрд░ – рд╕рд░्рд╡рдкाрдк рд╡िрдиिрд░्рдоुрдХ्рддो рд╡िрд╖्рдгु рд▓ोрдХं рд╕ рдЧрдЪ्рдЫрддि ।рд░ाрдордиाрдо рд▓िрдЦрдиे рд╕े рдПрдХाрдЧ्рд░рддा рдЖрддी рдФрд░ рдоाрдирд╕िрдХ рдкрд░ेрд╢ाрдиिрдпां рджूрд░ рд╣ोрддी рд╣ैं।рдиाрдо рдЬрдк рди рдмрдиे рддो рдиाрдо рд▓ेрдЦрди рдХрд░ो |рд╢्рд░ी рд░ाрдзे! рдЬрдп рд╢्рд░ी рд░ाрдо!! рдЬрдп рд╢्рд░ी рдХृрд╖्рдг!!

рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी By рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм:ЁЯежЁЯМ╣ЁЯЩПЁЯЩПЁЯМ╣ЁЯежрдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े how to apply for domestic electricity connection in hindi : рдШрд░ рдоें рдмिрдЬрд▓ी рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ाрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдпे рдЬрд░ुрд░рдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ LT рдпा HT connection рд╣ो рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЬ्рдпाрджाрддрд░ рд▓ोрдЧ рд╕िंрдЧрд▓ рдлेрдЬ рд╣ी рдШрд░ рдоें рдЗрд╕्рддेрдоाрд▓ рдХрд░рддे рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЕрдзिрдХांрд╢ рд▓ोрдЧ рдирд╣ीं рдЬाрдирддे рд╣ै рдХि рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓िрдпा рдЬाрддा рд╣ै, рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै ? рдЗрд╕ीрд▓िрдП рд╣рдордиे рдпрд╣ाँ рд╕рд░рд▓ рднाрд╖ा рдоें рдЗрд╕рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рджे рд░рд╣े рд╣ै।рдШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЖрдкрдХो рдпे рдЬाрдирдиा рдЬрд░ुрд░ी рд╣ै рдХि рдШрд░ेрд▓ु рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХ्рдпा рд╣ोрддे рд╣ै ? рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдХौрди рдХौрди рд╕े рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ рдХी рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддा рдкреЬрддी рд╣ै рдФрд░ рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░рддे рд╣ै ? рдХ्рдпोंрдХि рдмिрдиा рдЗрд╕рдХे рдЬाрдиे рдЖрдкрдХो рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдоिрд▓рдиे рдоें рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдЖрдПрдЧी। рдмिрдЬрд▓ी рд╡िрддрд░рдг рдХंрдкрдиिрдпों рдиे рдШрд░ेрд▓ु рдХрдиेрдХ्рд╢рди рджेрдиे рдХे рд▓िрдП рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдоाрдкрджंрдб рдФрд░ рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рддрдп рдХिрдпे рд╣ै। рдЗрд╕े рдЬाрдирдиा рдЖрдкрдХे рд▓िрдП рдХाрдлी рдЬрд░ुрд░ी рд╣ै। рддो рдЪрд▓िрдП рдмिрдиा рдЯाрдЗрдо рдЧрд╡ांрдпें рд╢ुрд░ू рдХрд░рддे рд╣ै।рдШрд░ेрд▓ू-рдмिрдЬрд▓ी-рдХрдиेрдХ्рд╢рдирд╡िрд╖рдп - рд╕ूрдЪी рдЫुрдкाрдПँ рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े ?рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХ्рдпा рд╣ै ?рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдХ्рдпा рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ рдЪाрд╣िрдП ?рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рдиिрдпрдордШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ें ?рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЕрдк्рд▓ाрдИ рдХैрд╕े рдХрд░ें ?рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े ?рдШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди (Domestic Connection) рд▓ेрдиा рдХाрдлी рдЖрд╕ाрди рд╣ै। рдХ्рдпोंрдХि рдпे рдЕрдзिрдХांрд╢ LT рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд╣ोрддे рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЬ्рдпाрджा рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ рдХी рдоांрдЧ рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЖрдкрдХो рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдХो рднрд░рдХрд░ рдЬрдоा рдХрд░рдиा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоीрдЯрд░ рд▓рдЧ рдЬाрдпेрдЧा। рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ाрдиे рдХी рдкूрд░ी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рд╣рдордиे рдиीрдЪे рдПрдХ рдПрдХ рдХрд░рдХे рдмрддाрдпा рд╣ै। рдЖрдк рдЗрд╕े рдз्рдпाрди рд╕े рдкреЭें। рдЪрд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдЬाрдирддे рд╣ै рдХि рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХ्рдпा рд╣ै ?рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХ्рдпा рд╣ै ?рдШрд░ рдоें рд╕ाрдоाрди्рдп рдЙрдкрдпोрдЧ рдХे рд▓िрдП рдЬैрд╕े – рдмрд▓्рдм, рдкंрдЦा, рдХूрд▓рд░, рдПрдпрд░ рдХंрдбीрд╢рдирд░ (AC), рдЯीрд╡ी, рдл्рд░ीреЫ, рдШрд░ेрд▓ु рдкाрдиी рдкрдо्рдк рдЖрджि рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдЙрдкрдпोрдЧ рдХिрдпे рдЬाрдиे рд╡ाрд▓े рдмिрдЬрд▓ी рдХो рдШрд░ेрд▓ु рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдШрд░ेрд▓ु рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдоें рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдЙрдкрдпोрдЧ рдХी рдЕрдиुрдорддि рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै। рдЗрд╕рдоें рд╕िंрдЧрд▓ рдлेрдЬ рдХी рдЬрд░ुрд░рдд рдЬ्рдпाрджा рдкреЬрддी рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЬрд░ुрд░рдд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ 3 рдлेрдЬ рдХा рдХрдиेрдХ्рд╢рди рднी рд▓рдЧрд╡ाрддे рд╣ै।рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдХ्рдпा рдХ्рдпा рдбॉрдХ्рдпूрдоेंрдЯ рдЪाрд╣िрдП ?рдШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдЬ्рдпाрджा рдбॉрдХ्рдпुрдоेंрдЯ рдХी рдЬрд░ुрд░рдд рдирд╣ीं рдкреЬрддी рд╣ै। рдлिрд░ рднी рдЬो рдЪीрдЬें рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै рдЙрд╕े рдЖрдк рдиीрдЪे рд▓िрд╕्рдЯ рдоें рджेрдЦ рд╕рдХрддे рд╣ै –рдирдИ рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рд▓рдЧेрдЧा।рдПрдЧ्рд░ीрдоेंрдЯ рдХी рдХॉрдкी рд▓рдЧेрдЧाрд╢рдкрде рдкрдд्рд░ рд▓рдЧेрдЧाрдЬिрд╕ рдЬрдЧрд╣ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрддा рд╣ै рдЙрд╕рдХा рдкेрдкрд░ рд▓рдЧेрдЧाрд░ाрд╢рди рдХाрд░्рдбрдЖрдзाрд░ рдХाрд░्рдбрдкाрд╕рдкोрд░्рдЯ рд╕ाрдЗрдЬ рдлोрдЯोрдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рдиिрдпрдордШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ाрдиे рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдХрдаोрд░ рдиिрдпрдо рдирд╣ीं рдмрдиाрдпे рдЧрдП рд╣ै। рд▓ेрдХिрди рдЖрдкрдХो рдЗрд╕рдХे рджिрд╢ा рдиिрд░्рджेрд╢ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╣ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдоिрд▓рддा рд╣ै। рдЗрд╕े рдЖрдк рдиीрдЪे рдкреЭ рд╕рдХрддे рд╣ै –рдирдпा рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдмिрдиा рдоीрдЯрд░ рдХे рдирд╣ीं рджिрдпा рдЬाрдПрдЧा।рдмिрдЬрд▓ी рдоीрдЯрд░ рдбिрдЬिрдЯрд▓ рд░рд╣ेрдЧा।рдЖрд╡ेрджрдХ рдоूрд▓ рдиिрд╡ाрд╕ी рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।рдЬрд╣ाँ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ाрдиा рд╣ै рдЙрд╕рдХा рдкेрдкрд░ рд╣ोрдиा рдЪाрд╣िрдП।рдк्рд░рддिрдоाрд╣ рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рдХा рднुрдЧрддाрди рдХрд░рдиा рд╣ोрдЧा।рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рдирд╣ीं рдкрдЯाрдиे рдХी рд╕्рдеिрддि рдоें рд╡िрднाрдЧ рдХрднी рднी рдЖрдкрдХा рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХाрдЯ рд╕рдХрддा рд╣ै।рдШрд░ेрд▓ु рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХा рдЙрдкрдпोрдЧ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рдХाрд░्рдп рд╣ेрддु рдирд╣ीं рдХिрдпा рдЬा рд╕рдХेрдЧा।рдЙрдкрднोрдХ्рддा рдСрдирд▓ाрдЗрди рдпा рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдмिрд▓ рднुрдЧрддाрди рдХрд░ рд╕рдХेंрдЧे।рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ें ?рдШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд╣ेрддु рдЖрд╡ेрджрди рдХрд░рдиा рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрди рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рд▓िрдП рдСрдирд▓ाрдЗрди рдФрд░ рдСрдлрд▓ाрдЗрди рджोрдиों рд╕ुрд╡िрдзा рдоौрдЬूрдж рд╣ै। рдЪрд▓िрдП рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдСрдлрд▓ाрдЗрди рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХे рдмाрд░े рдоें рдЬाрдирддे рд╣ै।рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдШрд░ेрд▓ु рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХा рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ें। рдпे рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЕрдкрдиे рдмिрдЬрд▓ी рдХंрдкрдиी рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рд╕े рдбाрдЙрдирд▓ोрдб рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै। рдпा рдЖрдк рдмिрдЬрд▓ी рдСрдлिрд╕ рдпा рдХिрд╕ी рд╕्рдЯेрд╢рдирд░ी рд╕े рднी рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै।рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдоिрд▓ рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдЗрд╕े рдз्рдпाрди рд╕े рднрд░ें। рдЗрд╕рдоें рдЖрд╡ेрджрдХ рдХा рдиाрдо рдФрд░ рдкрддा рдз्рдпाрди рд╕े рд▓िрдЦें। рдЗрд╕рдоें рдмिрдЬрд▓ी рдХा рд▓ोрдб рд╡िрд╡рд░рдг рднी рднрд░рдиा рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╣ै।рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рдХे рд╕ाрде рдЕрдиिрд╡ाрд░्рдп рд╕рднी рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдХी рдлोрдЯोрдХॉрдкी рднी рдЬрд░ूрд░ рд▓рдЧाрдПं।рдЖрд╡ेрджрди рдлॉрд░्рдо рднрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЗрд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдмिрдЬрд▓ी рдСрдлिрд╕ рдоें рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЕрдзिрдХाрд░ी рдХे рдкाрд╕ рдЬрдоा рдХрд░ рджें।рдЖрд╡ेрджрди рдЬрдоा рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрд╕рдХी рдкाрд╡рддी рд▓ेрдиा рдиा рднूрд▓ें।рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЬाँрдЪ рдЙрдкрд░ाрди्рдд рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоीрдЯрд░ рд▓рдЧाрдпा рдЬाрдпेрдЧा। рдЗрд╕рдХे рд╕ाрде рд╣ी рдирдИ рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рднी рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдЬोреЬा рдЬाрдпेрдЧा।рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдСрдирд▓ाрдЗрди рдЕрдк्рд▓ाрдИ рдХैрд╕े рдХрд░ें ?рдЖрдк рдШрд░ рдмैрдаे рднी рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЕрдк्рд▓ाрдИ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै। рд╕рднी рдмिрдЬрд▓ी рдХंрдкрдиिрдпों рдиे рдЗрд╕рдХी рд╕ुрд╡िрдзा рдк्рд░рджाрди рдХिрдпा рд╣ुрдЖ рд╣ै। рдЪрд▓िрдП рдЗрд╕рдХी рдк्рд░рдХ्рд░िрдпा рдХो рднी рд╕рдордЭрддे рд╣ै।рд╕рдмрд╕े рдкрд╣рд▓े рдмिрдЬрд▓ी рд╡िрддрд░рдг рдХंрдкрдиी рдХी рдЖрдзिрдХाрд░िрдХ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдоें рдЬाрдиा рд╣ोрдЧा।рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдоें рджिрдП рдЧрдП Online New Connection рдСрдк्рд╢рди рдХो рдЪुрдиें।рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рдЖрдкрд╕े рдоांрдЧी рдЧрдИ рд╕рднी рдбिрдЯेрд▓्рд╕ рдХो рдз्рдпाрди рд╕े рднрд░ें।рдлिрд░ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рджрд╕्рддाрд╡ेрдЬ рдХो рдЕрдкрд▓ोрдб рдХрд░ें।рдирдИ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рд▓рдЧрдиे рд╡ाрд▓े рдЪाрд░्рдЬ рдХो рдСрдирд▓ाрдЗрди рдмैंрдХिंрдЧ, рдХ्рд░ेрдбिрдЯ рдХाрд░्рдб рдпा рдбेрдмिрдЯ рдХाрд░्рдб рдоें рдоाрдз्рдпрдо рд╕े рдкेрдоेंрдЯ рдХрд░ें।рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рд╕्рдХ्рд░ीрди рдкрд░ рд░िрд╕ीрдк्рдЯ рдоिрд▓ेрдЧा। рдЗрд╕े рдз्рдпाрди рд╕े рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рдХрд░рдХे рд░рдЦ рд▓ें।рдЖрдкрдХे рдЖрд╡ेрджрди рдХी рдЬाँрдЪ рдЙрдкрд░ांрдд рдмिрдЬрд▓ी рд╡िрднाрдЧ рдЖрдкрдХे рдШрд░ рдоीрдЯрд░ рдФрд░ рдирдИ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧा рджेрдЧा।рдЗрд╕े рдкреЭें – рдХрдорд░्рд╢िрдпрд▓ рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ीрд╕ाрд░ांрд╢ : рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े, рдЗрд╕рдХी рдкूрд░ी рдЬाрдирдХाрд░ी рд╕्рдЯेрдк By рд╕рдоाрдЬрд╕ेрд╡ी рд╡рдиिрддा рдХाрд╕рдиिрдпां рдкंрдЬाрдм:ЁЯежЁЯМ╣ЁЯЩПЁЯЩПЁЯМ╣ЁЯежрд╕्рдЯेрдк рдЬाрдирдХाрд░ी рдпрд╣ाँ рдмрддाрдпा рдЧрдпा рд╣ै। рдЕрдм рдХोрдИ рднी рд╡्рдпрдХ्рддि рдмрд╣ुрдд рдЖрд╕ाрдиी рд╕े рдЕрдкрдиे рдШрд░ рдоें рдирдИ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓рдЧрд╡ा рдкाрдпेрдЧा। рдЕрдЧрд░ рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓ेрдиे рдоें рдЖрдкрдХो рдХोрдИ рдкрд░ेрд╢ाрдиी рдЖрдпे рдпा рдЗрд╕рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдЖрдкрдХे рдорди рдоें рдХोрдИ рд╕рд╡ाрд▓ рд╣ो рддो рдиीрдЪे рдХрдоेंрдЯ рдмॉрдХ्рд╕ рдоें рд╣рдоें рдмрддा рд╕рдХрддे рд╣ै। рд╣рдо рдЖрдкрдХी рдкूрд░ी рдорджрдж рдХрд░ेंрдЧे।рд╣рдоें рдЙрдо्рдоीрдж рд╣ै рдХि рдирдИ рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рд▓ेрдиे рдХी рдЬाрдирдХाрд░ी рдЖрдкрдХो рдкрд╕ंрдж рдЖрдпा рд╣ोрдЧा। рдЖрдк рдЪाрд╣े рддो рдЗрд╕ рдЬाрдирдХрд░ी рдХो рд╢ेрдпрд░ рдХрд░ рд╕рдХрддे рд╣ै। рдЗрд╕ рд╡ेрдмрд╕ाрдЗрдЯ рдкрд░ рд╣рдо рдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдЬाрдирдХाрд░ी рдк्рд░рджाрди рдХрд░рддे рд╣ै। рдЕрдЧрд░ рдЖрдк рдРрд╕े рд╣ी рдирдИ рдирдИ рдЬाрдирдХाрд░ी рдФрд░ рд▓ेрдЯेрд╕्рдЯ рдЕрдкрдбेрдЯ рдкाрдиा рдЪाрд╣рддे рд╣ो рддो рдЧूрдЧрд▓ рд╕рд░्рдЪ рдмॉрдХ्рд╕ рдкрд░ www.bijlibillcheck.com рд╕рд░्рдЪ рдХрд░рдХे рднी рдпрд╣ाँ рдЖ рд╕рдХрддे рд╣ो। рдзрди्рдпрд╡ाрдж !Categories рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рдиTagsDomestic Connection, рдШрд░ेрд▓ू рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди, рдирдИ рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХैрд╕े рд▓े, рдмिрдЬрд▓ी рдХрдиेрдХ्рд╢рди рдХे рд▓िрдП рдЖрд╡ेрджрди рдХैрд╕े рдХрд░ेंрдмिрдЬрд▓ी рдмिрд▓ рд╕े рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рд╕рдорд╕्рдпा рдпрд╣ाँ рд▓िрдЦें